Көкшетаудағы Tomorrow School-дың алғашқы студенттері қалай оқып жатыр
Мұғалімдер, инженерлер, сатушылар мен мемлекеттік қызметшілер жаңа мамандық игеруге шешім қабылдап, Көкшетаудағы тегін Tomorrow School IT мектебінде оқуды бастады. Алғашқы топқа 76 адам қабылданған. Олардың 91 пайызында бұған дейін IT саласы бойынша арнайы білімі болмаған. Бұл туралы брифингте кампус директоры Данияр Абдрашитов айтты.
Мектепке түсу үшін IT мамандығы бойынша диплом талап етілмейді. Алдымен үміткерлер төрт апталық іріктеуден – «Бассейннен» өтеді. Осы уақыт ішінде олар түрлі тапсырмаларды орындап, топпен жұмыс істейді және мәселелердің шешімін өз бетінше табуға үйренеді.
«Біз адамның бұған дейін қандай білім алғанына немесе IT саласында жұмыс істеген-істемегеніне мән бермейміз. Ең алдымен оның күрделі тапсырмаларды талдай алатынына, шешім іздейтініне және бірінші реттен нәтиже шықпаса да, берілмейтініне қараймыз», – деді Tomorrow School Көкшетау кампусының директоры Данияр Абдрашитов.
Мұнда жасы да, тәжірибесі де әртүрлі студенттер оқиды. Ең жасы 18-де болса, ең үлкені – 53 жаста. Студенттердің шамамен жартысы оқуын жұмыспен қатар алып жүр. Ал жартысынан көбі Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының аудандарынан Көкшетауға келген.
Оқу екі жылға созылады. Мұнда дәстүрлі дәрістерге басымдық берілмейді: студенттер материалдарды өздері оқып, жобалармен жұмыс істейді және бір-бірінің кодын тексереді.
Оқудың алғашқы бір жарым жылында студенттер 50-ден астам жобаны орындап, Golang, JavaScript, AI немесе Rust тілдері мен технологияларын меңгереді. Кейін жасанды интеллект пен киберқауіпсіздіктен бастап, мобильді қосымшалар әзірлеу және DevOps-қа дейінгі жеті бағыттың бірін таңдай алады.
Еске салайық, кампус 2026 жылдың жазында Шоқан Уәлиханов атындағы университет базасында ашылды. 18 қыркүйекте мұнда ашық есік күні өтеді. Сол күні қала тұрғындары мектеп туралы толығырақ біліп, жаңа топқа іріктеуден өтуге мүмкіндік алады.
📣2026 жылғы 14–16 қыркүйек аралығында республика көлемінде «Абайлаңыз, жаяу жүргінші!» акциясы өткізілуде.
Акцияның негізгі мақсаты – жаяу жүргіншілердің қатысуымен болатын жол-көлік оқиғаларының алдын алу, жол қозғалысы қағидаларын сақтау мәдениетін арттыру және жолдағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Акция барысында жүргізушілердің жаяу жүргіншілерге жол беруі, жаяу жүргіншілердің жолды белгіленген жерлерден өтуі және жол қозғалысы қағидаларын сақтауына ерекше назар аударылуда. Сонымен қатар, тұрғындар арасында жол қауіпсіздігі бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізілуде.
Адамның цифрлық ізі: желіге әрбір кірген сайын не қалады
Көптеген адамдар күнін таңғы астан емес, смартфоннан бастайды. Келген хабарларды, пошта мен әлеуметтік желілерді тексеру, картадағы балансты қарау, сатып алған заты үшін төлем жасау, такси шақыру. Әрі қарай оған жұмыс құжаттары, онлайн-сервистер, маркетплейстер, банк қосымшалары, ал кешке фильмдер, ойындар мен мессенджердегі әңгіме қосылады.
Біздің күнделікті өміріміздің елеулі бөлі онлайнға ауысты. Жайлылықпен бірге ол жерге ақша, құжаттар, фотосуреттер, хат-хабарлар, жұмыс барысындағы ақпарат пен көптеген басқа да деректер ауысты.
Сондықтан бірақ уақыттан бері киберқауіпсіздік тек қана ІТ-мамандардың міндеті емес. Бүгінде ол әрқайсымыздың күнделікті әдеттерімізден басталады.
Қандай цифрлық әдеттерді қайта қарау керектігін және қауіпсіздікті күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналдыру үшін не істеу керектігін Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.
Барлығына бір құпиясөз – ыңғайлы, бірақ қауіпті
Пошта, әлеуметтік желілер, маркетплейстер, мемлекеттік қызметтер – аккаунттар бүгінде көбейіп келеді. Сондықтан бәрімізге таныс жағдай: бір ыңғайлы құпиясөз бірден бірнеше жерде, кейде жылдар бойы қолданылады.
Егер сервистердің бірінің деректері бөтен адамның қолына түссе, қиындық туындайды. Логин мен құпиясөзді алғаннан кейін қаскүнемдер басқа аккаунттарға кіру үшін осы комбинацияны қолдана алады.
Маңызды сервистер үшін әртүрлі күрделі құпиясөздерді, ал мүмкін болатын жерде екі факторлы аутентификацияны қолданыңыз.
Электрондық поштаны қорғауға ерекше назар аударған жөн. Жиі жағдайда дәл сол арқылы басқа сервистерге қолжетімділік қалпына келтіріледі. Пошта жәшігін бақылауға алғаннан кейін қаскүнем онымен байланысты аккаунттарға да қол жеткізуге тырысуы мүмкін.
Кибершабуыл әрдайым құрылғыны бұзудан бастала бермейді. Кейде қажетті деректерді ұсынуға адамды көндірген әлдеқайда оңай болады.
«Сіздің сәлемдемеңіз кешіктірілді». «Сіздің атыңызға кредит ресімделді». «Менің балама дауыс беріңізші». «Басшы шұғыл түрде құжатты ашуды сұрап жатыр». «Сатып алушы тауар үшін төлем жасап қойды – ақшаны сілтеме арқылы алыңыз». Сценарийлер үнемі өзгеріп отырады, бірақ мақсат өзгеріссіз қалады: адамды сілтеме арқылы өтуге, файлды ашуға, бағдарламаны орнатуға, деректерді енгізуге немесе растау кодын хабарлауға көндіру.
Сондықтан мынадай қарапайым әдетті қалыптастыру пайдалы: алдымен тексеріп, содан кейін әрекет ету керек.
Егер хабар банктен келген хабар ретінде көрсетілсе, банк қосымшасын өз бетіңізше ашып көріңіз немесе ресми нөмір арқылы қоңырау соғыңыз. Жеткізу қызметі жазып жатқан жағдайда тапсырысты оның ресми сервисі арқылы тексеріңіз. Танысыңыз ақша сұрап жазса, оған өзіңіз хабарласыңыз.
Цифрлық ортада тексеруге бірнеше секунд уақыт бөлу кейде біз ойлағаннан да маңызды.
Әлеуметтік желілер біз туралы көрінгеннен әлдеқайда көбірек біледі
Біз күн сайын цифрлық із қалдырамыз және көбінесе өзіміз туралы ақпараттың көп бөлігін өзіміз ұсынамыз. Туған күні, жұмыс орны, демалыстан фотосуреттер, геолокация, баланың мектебі, көлік құралы, айналасы – жеке-жеке бұл ақпарат мүлдем зиянсыз болып көрінуі мүмкін.
Бірақ олар бірігіп, адам туралы жеткілікті егжей-тегжейлі түсінік бере алады. Мұны алаяқтар қоңырау немесе хабарламаны барынша сенімді ету үшін пайдалана алады.
Кейде профильді ашып, оны бейтаныс адамның көзімен қарау пайдалы: ол сіз туралы, сіздің отбасыңыз, жұмысыңыз, әдеттеріңіз және қазіргі орналасқан жеріңіз туралы не біле алады?
Бұл әлеуметтік желілерден бас тарту керек дегенді білдірмейді. Сіз қандай ақпаратпен, кіммен және қай уақытта бөлісетініңізді саналы түрде таңдау жеткілікті.
«Кіруге рұқсат беру керек пе?»: автоматты түрде баспаңыз
Камера, микрофон, байланыстар, фотосуреттер, геолокация: қосымшалар смартфонның деректері мен мүмкіндіктеріне үнемі қол жеткізуді сұрайды. Біз «Рұқсат ету» батырмасына үйреніп қалғанымыз соншалық, оны кейде автоматты түрде басамыз. Бірақ фонарик қосымшасына сіздің байланыстарыңыз, ал қарапайым ойынға геолокацияға үнемі қол жеткізу қажет емес.
Сондықтан, орнатылған қосымшалардың рұқсаттарын мезгіл-мезгіл тексеріп, олардың жұмыс істеуі үшін қажет емес бағдарламаларды өшіріңіз. Қосымшалардың өзін ресми көздерден орнатып, операциялық жүйе мен бағдарламаларды уақтылы жаңартқан дұрыс.
Жаңарту тек жаңа мүмкіндіктер мен дизайн туралы емес. Онда анықталған осалдықтарды түзету болуы мүмкін.
Жұмыста жеке назар аудармау жалпы проблемаға айналуы мүмкін
Жұмыстағы киберқауіпсіздік әдеттегі күнделікті әрекеттерден басталады.
Басшыдан әдеттегідей емес хат келді. Әріптес пароль сұрайды. Жұмыс құжатын жеке поштаға жіберіп, үйде аяқтау ыңғайлы. Кофе ішуге шыққанда компьютер бұғаттаудан босатылады. Әр жағдай жеке-жеке ұсақ-түйек болып көрінеді. Бірақ жұмыс аккаунты құжаттарға, ішкі жүйелерге, хат алмасуға және басқа адамдардың деректеріне қол жеткізе алады.
Сондықтан жұмыс құжаттарын қажеттіліксіз жеке сервистерге жібермеу керек, есепке алу деректерін ешкімге бермеу керек, ал компьютерден алыстаған кезде оны бұғаттау қажет.
«Шұғыл», «ешкімге айтпаңыз», «қазір ашыңыз», «код жіберіңіз» деген сөздермен бірге ерекше өтініштерге ерекше назар аударыңыз.
Хабарлама басшы немесе әріптес жібергендей көрінсе де, әдеттен тыс өтінішті қосымша тексерген жөн.
Тегін Wi-Fi желісі де сақтықты талап етеді
Әуежай, сауда орталығы, қонақүй немесе дәмхана: мобильді интернет қолжетімсіз болған сәтте тегін желілер өте ыңғайлы. Алайда ашық желі арқылы маңызды қаржылық операцияларды жүргізуге немесе құпия құжаттармен жұмыс істеуге болмайды.
Егер банктік қосымшаны ашу немесе маңызды деректерді жіберу қажет болса, мобильді интернетті немесе сенімді желіні пайдаланған әлдеқайда қауіпсіз.
Сондай-ақ смартфонның бейтаныс Wi-Fi желілеріне автоматты түрде қосылу функциясын өшіріп қойған жөн. Желінің атауы оның шынымен де сол дәмханаға, қонақүйге немесе әуежайға тиесілі екеніне кепілдік бермейді.
Смартфон: сіздің цифрлық өміріңіздің кілті
Бұрындары телефонды жоғалту тек байланыс нөмірлерінен айырылуды білдіретін. Ал бүгінде смартфонда банктік қосымшалар, электрондық пошта, құжаттар, фотосуреттер, жұмыс чаттары және ондаған сервистерге қолжетімділік сақтаулы тұр
Сол себепті құрылғы міндетті түрде экранды бұғаттау функциясымен, ал маңызды деректер резервтік көшірмелермен қорғалуы тиіс. Сондай-ақ өз құрылғыңызды қалай қашықтан бұғаттауға немесе тауып алуға болатынын алдын ала біліп алған пайдалы.
Егер смартфон жоғалса немесе ұрланса, жылдам әрекет ету қажет: SIM-карта мен құрылғыны бұғаттап, маңызды аккаунттардағы белсенді сеанстарды аяқтау керек және қажет болған жағдайда банкке хабарласқан жөн.
Әдетке айналдыруға тиіс бірнеше қарапайым қағида
Негізгі киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін технология саласының маманы болу міндетті емес. Төмендегі бірнеше қағиданы жүйелі түрде сақтау әлдеқайда маңызды:
әртүрлі құпия сөздерді және екі факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз; құпия сөздерді, SMS-кодтарды, PIN, CVV/CVC кодтарын және қосымшаларға кіру деректерін ешкімге хабарламаңыз; күтпеген жерден келген сілтемелерді, файлдарды және ақша аудару туралы өтініштерді тексеріңіз; қосымшаларды тек ресми дереккөздерден орнатыңыз және құрылғыларды уақтылы жаңартып отырыңыз; қосымшалардың рұқсаттары мен құпиялылық баптауларын бақылауда ұстаңыз; ашық Wi-Fi желілері арқылы маңызды қаржылық операцияларды жүргізбеңіз; жұмыс ақпаратын қорғау қағидаларын сақтаңыз; маңызды деректердің резервтік көшірмелерін жасап тұрыңыз. Сонымен қатар осының бәрінің басын біріктіретін тағы бір маңызды қағида: егер сізден деректерді ұсынуды, қолжетімділікті ашуды немесе қаржылық операцияны жасауды сұраса, ойланбастан әрекет етпеңіз.
Егер қателік кетіп қалса, «ештеңе бола қоймас» деп бейқам отыруға болмайды. Ақша есептен шығарылу қаупі туындаған кезде бірден банкке хабарласыңыз. Аккаунт бұзылған жағдайда құпия сөзді дереу ауыстырып, бөгде сеанстарды аяқтаңыз. Ал егер алаяқтық фактісімен бетпе-бет келсеңіз, оны растайтын материалдарды міндетті түрде сақтап, кідірместен құқық қорғау органдарына жүгініңіз.
Бард кеші маңызды нәрсе туралы әңгіме мен музыканы біріктірді
Көкшетауда “Заң мен тәртіп” тұжырымдамасын іске асыру және нашақорлықтың алдын алу аясында қаланың 200-ге жуық тұрғынын, негізінен жастарды біріктірген бард кеші болып өтті.
Бард әні жай музыка емес. Бұл өмір, достық, іс-әрекет және таңдау туралы сөз. Бұл кештің негізгі байланыстырушы идеясына айналған жеке таңдау тақырыбы болды. Өйткені, өзіне және басқаларға жауапкершілік, Заңға құрмет, салауатты өмір салтын таңдау, ең алдымен, адамның өз шешімдерінен басталады.
Шығармашылық бағдарлама басталар алдында қатысушылар алдында Ақмола облысы Полиция департаментінің есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының қызметкерлері және есірткі құқық бұзушылықтың алдын алу Кеңесінің мүшелері сөз сөйледі. Спикерлер есірткіге байланысты заманауи тәуекелдер, есірткі құқық бұзушылықтары үшін жауапкершілік, салауатты өмір салты принциптері және қауіпсіз мінез-құлық ережелері туралы айтты.
Баяндамалардан кейін жүргізуші аудиториямен интербелсенді форматта сөйлесуді жалғастырды. Ең белсенді қатысушылар сахнаға шақырылып, онда олар үшін викторина өткізілді. Сұрақтар сөз сөйлеу кезінде айтылған тақырыптар бойынша қойылды және есірткіге қарсы заңнамаға, нашақорлықтың алдын алуға, салауатты өмір салты мен қауіпсіз мінез-құлыққа қатысты болды.
Викторина қорытындысы бойынша жеңімпаздар анықталды. Үлкен жастағы жастар арасында бас жүлде музыкалық орталық болды, ал 14 жасқа дейінгі балалар арасында велосипед ойнатылды. Интербелсендінің басқа қатысушылары да назардан тыс қалмады. Балалар сыйлықтар мен тақырыптық сылықтарға ие болды, соның ішінде бейсбол қалпақтары мен футболкалар.
Кештің шығармашылық бөлігін бардтар жалғастырды. Музыка, жанды қарым-қатынас және профилактикалық диалог жастар үшін түсінікті және жақын форматта маңызды нәрселер туралы айтуға мүмкіндік берді.
Бұл тәсіл – профилактика әдеттегі дәрістер мен әңгімелерден тыс болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шығармашылық, диалог және жастарды тарту арқылы негізгі түсінік қалыптасады: “Заң мен тәртіп” әр адамның жеке таңдауынан басталады.
Президент Кореяның іскерлік топ өкілдеріне Алатау қаласын дамыту мақсатында қабылданып жатқан дәйекті шаралар туралы мәлімет берді
🟦Жаңа орталық озық өнеркәсіп салалары пен инновация шоғырланған урбанистік және экономикалық хабқа айналуды көздейді.
– Цифрлық технологияларға, жасанды интеллектіге және заманауи инженерияға негізделген қаланы өркендетуге кореялық серіктестер белсенді атсалысып жатыр. KIND корпорациясымен бірге бас жоспарды және тұрғын үй аудандарын жобалаумен, сондай-ақ басқа да кореялық компанияларды ауқымды жобаға тартумен айналысып жатырмыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
🟦Мемлекет басшысының пікірінше, екі елдің серіктестігін ілгерілететін перспективті бағыттардың бірі – қаржы секторы. Сондай ақ ол ауыл шаруашылығы мен тамақ өнеркәсібінің де маңызына назар аударды.
– Біздің өнімдеріміз әлемнің 70-тен аса еліне тасымалданады. Біз Кореяға жеткізілетін бидай, майлы дақылдар, ет, сүт өнімдерінің, бал және басқа да жоғары сапалы тауарлардың экспорт көлемін ұлғайтуға әзірміз. Сондай-ақ Қазақстанның ауыл шаруашылығы әлеуетін Кореяның технологияларымен біріктіріп, агроөнеркәсіп саласындағы қосылған құн тізбегін қалыптастыруды ұсынамыз. Тамақ өнеркәсібінде ынтымақтастықтың берік негізі қаланды. Lotte Қазақстанның танымал шоколад брендтерінің бірі «Рахат» компаниясына инвестиция салғаны белгілі. Бұл кореялық бизнестің біздің нарықтағы ұзақмерзімді кәсібіне жарқын мысал бола алады. Біз аталған ықпалдастықты жоғары бағалаймыз және табыстарымыз еселене береді деп сенеміз, – деді Президент.
🇰🇿🇰🇷Мемлекет басшысы Қазақ-корей дөңгелек үстелінің ашылуында сөз сөйледі
🟦Президент Қазақстан мен Корея Республикасы іскерлік орта өкілдері бас қосқан жиынның қатысушыларына ілтипат білдірді.
🟦Қасым-Жомарт Тоқаев соңғы отыз жылда Астана мен Сеул арасында өзара құрметке, сенімге және шынайы достыққа негізделген берік қарым-қатынас орнағанын атап өтті.
🟦Оның айтуынша, аталған серіктестіктің іргесін белсенді саяси диалог пен сан қырлы ынтымақтастықты одан әрі тереңдету жолындағы ортақ ұстаным бекемдей түсті.
– Бүгінде Корея Қазақстанның ірі сауда және инвестициялық серіктестерінің қатарына кіреді. Кореялық компаниялардың біздің елдегі нәтижелі қызметін жоғары бағалаймыз әрі бұл оң үрдісті нығайта береміз. Корей бизнесмендері инвестиция мәселесінде анағұрлым ширақ әрі батыл қимылдайтынын, жоғары адамгершілігімен, Қазақстанға деген сыйластығымен ерекшеленетінін үнемі айтып жүремін, – деді Президент.
🟦Қасым-Жомарт Тоқаев өткен жылы екіжақты тауар айналымы 3 миллиард доллардан асқанына назар аударды. Президенттің пікірінше, үкіметтер мен компаниялар күш-жігер біріктірсе, бұл көрсеткішті еселей түсуге болады.
– Корея Қазақстанға 12 миллиард доллардан астам инвестиция құйды. Елімізде Samsung, Kia, Hyundai, Lotte, Doosan Enerbility, Shinhan Bank секілді корей капиталының үлесі бар мыңнан аса компания жұмыс істейді. Біз қарым-қатынасымызды мүлдем жаңа деңгейге көтеріп, достық әрі серіктестік байланыстарды барынша нығайтуға ниеттіміз. Бүгінгі сапар осыған дейінгі жетістіктерімізді түйіндеп, өзара ықпалдастыққа тың серпін беруге орайлы мүмкіндік беріп отыр, – деді Мемлекет басшысы.
Мемлекет басшысына Қазақстан мен Оңтүстік Кореяның инвестициялық жобалары таныстырылды
🟦Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа экономиканың түрлі саласында іске асырылатын Қазақстан мен Корея Республикасының бірлескен инвестициялық жобалары жөнінде мәлімет берілді.
🟦Ұсынылған бастамалардың қатарында Алматы қаласында жергілікті автобөлшектер өндірісін ашу жобасы бар. Оның аясында отандық автозауыттардың сұранысына сай көліктің бәсеңдеткішін, орындық қаптамасын, еден жабыны мен сымдар будасын, сондай-ақ дөңгелек дискілерін шығару жоспарланып отыр.
🟦Сонымен қатар Мемлекет басшысына Қостанай қаласында KIA компаниясының Локализация орталығы ашылатыны туралы баяндалды. Онда есік панельдері, орталық консольдар, орындықтар, төбе және еден қаптамалары, бамперлер мен автомобильдің басқа да бөлшектері өндірілмек.
🟦Бұдан бөлек, Президентке медицинада қолданылатын ультрадыбысты диагностика жүйелерін шығару, Алматы қаласында корейлік басқару үлгісі мен заманауи медицина технологиялары қолданылатын көпбейінді аурухана салу, дрондар құрастыру секілді маңызды жобалар көрсетілді.
Радиофармацевтика ауруды анықтап, емдеуге қалай көмектеседі
Радиация медицинада ауруды анықтап қана қоймай, оны дәл емдеуге мүмкіндік беретін маңызды құралға айналды. Ядролық физика институтының мамандары радиофармацевтикалық препараттардың қалай өндірілетінін және олардың заманауи диагностика мен емдеудегі рөлін түсіндірді, деп хабарлайды Malim.kz.
Емдейтін радиация: радиофармацевтика заманауи медицинаға қалай көмектеседі “Радиация” деген сөз көп адамның бойында алаңдаушылық тудырады. Алайда қазіргі медицинада радиация қатаң бақылауды қажет ететін құбылыс қана емес, ауруларды анықтауға, ағзалардың қызметін бақылауға және науқастарды емдеуге мүмкіндік беретін дәлме-дәл құралға айналды. Физика, химия және медицина тоғысқан жерде медицинаның жеке бір бағыты – ядролық медицина қалыптасты.
Ядролық медицинаның маңызды бағыттарының бірі – радиофармацевтикалық препараттар. Бұл – құрамында аз мөлшерде радиоактивті изотоп бар арнайы дәрілік заттар. Ағзаға енгізілгеннен кейін мұндай препарат белгілі бір тіндер мен ағзаларға таралып, сол жерлерде жиналады. Мәселен, кейбір қосылыстар сүйек тінінде көбірек жинақталса, енді біреулері жүректің, қалқанша бездің және басқа ағзалардың қызметін зерттеуге мүмкіндік береді. Арнайы медициналық аппараттар – позитронды-эмиссиялық томография (ПЭТ) және бір фотонды эмиссиялық компьютерлік томография (ОФЭКТ) – препараттан бөлінетін сәулеленуді тіркеп, дәрігерге нақты диагноз қоюға көмектеседі.
Ядролық медицинаның басты ерекшелігі де осында: ол ағзаның құрылымын ғана емес, оның қалай жұмыс істейтінін де зерттеуге мүмкіндік береді. Кей жағдайда зат алмасу үдерістеріндегі өзгерістер анатомиялық бұзылыстар көзге анық байқалмай тұрып-ақ пайда болады. Сондықтан мұндай әдістер бірқатар онкологиялық, жүрек-қан тамырлары және басқа да ауруларды диагностикалауда аса маңызды.
Радиация емдеу мақсатында да қолданылады. Мұндағы принцип дәрілік затты қажетті нысанаға дәл жеткізуге ұқсайды. Радиофармацевтикалық препарат оның әсері қажет болатын аймақта барынша көп жиналатындай етіп таңдалады. Радиоактивті изотоп аз ғана қашықтықта энергия бөліп, қажетті жасушаларға әсер етеді. Бұл ретте мамандардың негізгі міндеті – препараттың қажетті мөлшерін дәл есептеп, емдеудің тиімділігі мен қауіпсіздігін барынша қамтамасыз ету.
Радиофармацевтикалық препараттың бір ғана шағын дозасының артында үлкен еңбек жатыр. Алдымен радиоактивті изотоптарды алу, олардан препарат дайындау, оның сапасын тексеру және медициналық мекемеге жеткізу қажет. Бұл үдерісте уақыттың маңызы ерекше. Себебі көптеген медициналық изотоптардың жартылай ыдырау кезеңі қысқа, сондықтан олардың белсенділігі уақыт өте келе төмендейді. Осыған байланысты радиофармацевтикалық препараттарды өндіру жоғары дәлдікті, жақсы үйлестірілген жұмысты және физиктер, химиктер, инженерлер, дәрігерлер мен басқа да мамандардың тығыз ынтымақтастығын талап етеді.
Осы тізбекте Ядролық физика институтының (ЯФИ) орны ерекше. Көпшілік үшін мұндай мекеме ең алдымен іргелі ғылыммен және күрделі физикалық қондырғылармен байланысты. Алайда ЯФИ мамандарының ғылыми зерттеулерінің нәтижелері нақты практикалық қолданысқа ие. Соның ішінде денсаулық сақтау саласында да маңызды бағыттар бар. Арнайы қондырғылардың көмегімен кейін радиофармацевтикалық препараттар жасау үшін пайдаланылатын радиоактивті изотоптарды алуға болады.
Заманауи технологиялар радиоактивті заттармен қатаң бақыланатын жағдайларда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Препаратты өндіруден бастап оны пациентке қолдануға дейінгі әр кезеңде оның сапасы мен радиациялық қауіпсіздігіне қойылатын талаптар қатаң сақталады. Ал пациент үшін мұндай зерттеу көбіне қарапайым процедура ретінде өтеді: препараттың аз мөлшері енгізіледі, оның ағзада таралуы үшін белгілі бір уақыт күтіледі, содан кейін арнайы аппараттың көмегімен зерттеу жүргізіледі.
Бұл ретте “радиоактивті” деген сөздің өзі автоматты түрде “қауіпті” дегенді білдірмейтінін түсіну маңызды. Қауіп деңгейі сәулеленудің түріне, оның мөлшеріне, әсер ету ұзақтығына және қолданылу жағдайларына байланысты. Медицинада бұл параметрлерді мамандар алдын ала есептейді. Ал сәулелену көздерін пайдалану қажетті диагностикалық немесе емдік нәтижеге ең аз әрі негізделген, қатаң бақыланатын әсер ету арқылы қол жеткізу қағидатына негізделеді.
Бүгінде ядролық медицина барған сайын жоғары дәлдікке және жекелендірілген емдеу тәсілдеріне бет алып келеді. Әсіресе бір технологияны алдымен ауру ошағын анықтау, содан кейін сол ошаққа бағытталған ем жүргізу үшін пайдалану мүмкіндігі ерекше маңызды. Осылайша «анықтау және емдеу» қағидатына негізделген тәсіл қалыптасып келеді. Яғни диагностиканың нәтижелері дәрігерге әрі қарайғы емдеу тактикасын неғұрлым дәл таңдауға мүмкіндік береді.
Мұның бәрінің негізінде ғылыми білімнің нақты медициналық көмекке айналуы жатыр. Бөлшектер үдеткіштері, ядролық реакторлар, изотоптар мен ядролық технологиялар күнделікті өмірден алыс дүниелер сияқты көрінуі мүмкін. Алайда Ядролық физика институтының зертханасынан медициналық кабинетке дейінгі жол бұған мүлде керісінше екенін көрсетеді.
Кейде іргелі физика, химия және биология салаларындағы озық жетістіктер препарат құйылған шағын ғана құтының бойына тоғысып, дәрігерге ауруды дәлірек анықтауға, емдеу тәсілін дұрыс таңдауға және пациенттің сауығу мүмкіндігін арттыруға көмектесетін маңызды медициналық құралға айналады. Андрей Гурин – Ядролық физика институтының Радиохимия және изотоптар өндірісі ғылыми-техникалық орталығы бастығының орынбасары.
