«Бар мәселені мемлекет шешеді деп күтпей, әркім өзінен бастауы тиіс»
Неге қоғам соңғы уақытта пессимистік көзқарасқа бой алдыра бастады? Бұл сұраққа «Айқын» газетінің бас редакторы Амангелді Құрметұлы жауап берді.
«Қоғамда барлық мәселені мемлекет шешуі керек деген көзқарас қалыптасқан. Технология мен жаңа гаджеттер дамыған сайын біз басқа елдердің жетістіктеріне қарап, «Неге біз оған тез жетпейміз? Неге бізде ондай емес?» деген сұрақ қоямыз. Жауапкершілік алуға асықпаймыз, бірақ нәтижеге тез жеткіміз келеді. Ал жетістік – біртіндеп жүзеге асатын процестің нәтижесі. Біз процесті емес, нәтижені көбірек ойлаймыз. Сондықтан қоғамда, ең алдымен, әр адамның жауапкершілікті өз мойнына алу мәдениеті қалыптасуы керек. Адамдар жауапкершілік алуға үйренуі тиіс», – дейді журналист Амангелді Құрметұлы.
Мемлекет басшысы теннисші Елена Рыбакинаны «Әлемнің бірінші ракеткасы» атағына ие болуымен құттықтады
– Сіз айрықша талант пен тынымсыз еңбектің және өзіңізге деген нық сенімнің арқасында WTA рейтингінде көш бастап, биік шыңды бағындырдыңыз. Осынау тарихи жеңісіңіз қазақ спортының даңқын асырды. Есіміңіз әлемдік теннис жылнамасынан ойып тұрып орын алды. Сіздің жетістікке толы жолыңыз – еліміздің жас спортшылары мен дүниенің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған теннис жанкүйері үшін үлгі-өнеге. Сонымен қатар кортта да, қоғамдық орындарда да, жұртшылықпен қарым-қатынас барысында да байқалатын жоғары мәдениетіңізді айрықша атап өткім келеді. Бұл – сөзсіз Сіздің парасатыңыз бен адами қалпыңыздың айқын көрінісі, – деп жазылған құттықтауда.
Қасым-Жомарт Тоқаев Елена Рыбакинаның чемпиондарға тән жалынды рухтан қуат алып, жаңа белестерге батыл қадам баса беруіне тілектестік білдірді.
Су ресурстары — Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асырудың маңызды бағыттарының бірі
Қазақстанда су ресурстарын ұтымды пайдалану және сақтау бойынша жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Су инфрақұрылымын дамытуға, гидротехникалық нысандарды жаңғыртуға, су ысырабын азайтуға және су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлінуде.
Бұл жұмыстар су ресурстарын тиімді басқаруға, су тапшылығының алдын алуға және өңірлердің тұрақты дамуына бағытталған.
Азық-түлік бағасы: тұрақты бақылау және баға тұрақтылығы
Қазақстанда азық-түлік бағасының динамикасы тұрақты бақылауда. Нарықтағы жағдай сараланып, әлеуметтік маңызы бар өнімдердің қолжетімділігін қамтамасыз ету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Баға тұрақтылығы — халықтың әл-ауқатына тікелей әсер ететін маңызды фактор.
Жинау науқаны бақылауда: цифрландыру Буланды ауданының аграршыларына қалай көмектеседі
Буланды ауданында егін жинау науқаны күрделі ауа райы жағдайында жүріп жатыр. «Журавлевка — 1» ЖШС бірден бірнеше бағытта жұмыс істеуде — егін жинау, техниканы жаңарту, суару жүйесін дамыту және цифрлық технологияларды белсенді пайдалану.
Шаруашылықтың егіс алқабы 83 мың гектарды құрайды. Оның 55 мың гектарына дәнді дақылдар егілген, бүгінде оның шамамен 65%-ы жиналды. Майлы және басқа дақылдар тағы 26 мың гектарды алып жатыр, оның 38%-ға жуығында жұмыс аяқталған.
Ұзаққа созылған құрғақшылыққа байланысты орташа өнімділік гектарына 21–23 центнерді құрайды. Алайда жекелеген алқаптарда бұл көрсеткіш 53 центнерге дейін жетеді.
Мұндай ауқымды алқапта цифрландырусыз шаруашылық жұмысын елестету қиын. Барлық егіс алқаптары цифрландырылған, ал мамандар техниканың қозғалысын және негізгі өндірістік процестерді компьютер мен смартфон арқылы бақылай алады. Комбайндар мен басқа да техникаларға орнатылған мониторинг жүйелері машиналардың қозғалысын, астықты түсіру барысын және көлемін бақылауға мүмкіндік береді.
Шаруашылық техника паркін де жаңартып жатыр. Мемлекеттік қолдау аясында 20-дан астам техника бірлігі, оның ішінде 6 комбайн мен 6 трактор сатып алынды. Тағы бір маңызды бағыт — суару. Картоп егілетін суармалы жер көлемі 1 мың гектардан асады. Сонымен қатар үш бөгет салу жұмыстары басталды.
Технологиялармен қатар мұнда негізгі рөлді адамдар атқарады. Механизатор Сергей Ламонов «Журавлевка — 1» шаруашылығында 25 жылдан бері еңбек етіп келеді. Оның айтуынша, цифрлық жүйелер техниканың жұмысын бақылауды едәуір жеңілдеткен.
Механизаторлар егін жинауды жалғастырып жатқанда, шаруашылық келесі маусымдарға да дайындық жүргізуде — суаруды дамытып, техниканы жаңартып, тұрақты жұмыс істеуге жағдай жасап жатыр.
Радиофобия, әдетте, мазасыздық деңгейі расталған тәуекел деңгейіне сәйкес келмегенде және адамның мінез-құлқына әсер ете бастағанда айтылады Радиациямен байланысты тақырыптар көбінесе адамдарда үрей туғызады. Әрине бұл түсінікті, өйткені иондағыш сәулеленуді арнайы аспаптарсыз көру, сезіну немесе анықтау мүмкін емес және ол туралы ақпарат көбінесе күрделі және қарама-қайшы деп қабылданады. Сондықтан радиациялық қауіпсіздік мәселелері әрдайым түсініктемелер мен түсінікті сенімді ақпаратты қажет етеді.
Қазақстанда бұл мәселелерге деген көзқарас Семей сынақ полигонымен байланысты тарихи тәжірибенің әсерінен қалыптасты. Чернобыль АЭС пен «Фукусима» АЭС-тегі апаттар да қоғамдық қабылдауға айтарлықтай әсер етті. Бұл оқиғалар радиациямен байланысты кез-келген хабарламаның қоғамның назарын неге арттыратынын түсіндіреді.
Иондағыш сәулелену мен атом технологиясынан шамадан тыс қорқыныш, әдетте, радиофобия деп аталады. Бұл жағдайда оны негізделген алаңдаушылықтан ажырату маңызды. Қауіпсіздік мәселелеріне қызығушылық, радиациялық мониторинг нәтижелерімен танысуға деген ұмтылыс және сенімді ақпарат алуға деген ұмтылыс табиғи реакция болып табылады. Радиофобия, әдетте, мазасыздық деңгейі расталған тәуекел деңгейіне сәйкес келмегенде және адамның мінез-құлқына әсер ете бастағанда айтылады.
Мұндай қабылдау себептерінің бірі – арнайы аспаптарсыз радиацияны анықтау мүмкін емес. Сонымен қатар, көптеген адамдардың беккерель, грей және зиверт сияқты өлшем бірліктеріне бағдарлануын қиынға соқтырады. Егер бұған тексерілмеген хабарламалар, қарама-қайшы ақпарат қосылса немесе түсінікті түсіндірмелер берілмесе, дабыл деңгейі айтарлықтай артуы мүмкін.
Атом саласында ықтимал қауіп радиацияның болуы фактісі бойынша емес, әсер ету сипаттамалары бойынша бағаланады. Әр адам күн сайын ғарыштық сәулеленуден, табиғи радионуклидтерден және радоннан табиғи сәулеленудің дозасын алады. Иондағыш сәулелену медицинада да – әртүрлі ауруларды диагностикалау және емдеу кезінде кеңінен қолданылады.
Объективті бағалау үшін сәулелену түрін, дозаның мөлшерін, әсер ету ұзақтығын, сәулелену көзіне дейінгі қашықтықты, сондай-ақ радиоактивті заттардың ағзаға ену мүмкіндігін ескеру қажет. Сондықтан «бұл жерде радиация бар ма?» деген сұрақ өзі қауіптің болуы немесе болмауы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Нақты не өлшенгенін, қандай құралмен өлшенгенін және алынған нәтижелер табиғи фонмен және белгіленген стандарттармен қалай салыстырылатынын білу маңызды.
Қоғамдық алаңдаушылықтың жоғары деңгейі жеке адамдарға ғана емес, бүкіл аймақтардың экономикасына да әсер етуі мүмкін. Қауіпсіз өнімдерден негізсіз бас тарту, жалған ақпарат тарату немесе дүрбелең көңіл-күй нақты радиациялық әсерге байланысты емес қосымша әлеуметтік және экономикалық шығындарға әкелуі мүмкін.
Сондықтан халықты тиімді ақпараттандыру тексерусіз сенім артуға емес, ақпараттың ашықтығына негізделуі керек. Радиациялық жағдай туралы хабарламада өлшеу жүргізілетін орын мен уақыт, қолданылатын әдістер, өлшем бірліктері, табиғи радиациялық жағдай, қолданыстағы нормативтер мен көрсеткіштер серпіні туралы мәліметтер болуға тиіс.
Егер әлеуметтік желілерде радиацияның жоғарылауы туралы хабарлама пайда болса, ақпарат көзіне, өлшеу жүргізу шарттарына, қолданылатын өлшеу құралдарына және нәтижелердің ресми расталуына назар аудару керек. Қосымша ақпаратсыз тұрмыстық дозиметрдің жеке көрсеткіші радиациялық жағдай туралы сенімді қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.
Негізсіз мазасыздық деңгейін төмендету алаңдаушылықты жоққа шығаруға емес, қоғамды дәйекті түрде хабардар етуге көмектеседі. Тұрақты радиациялық мониторинг, нәтижелерді ашық жариялау, тәуелсіз бақылау және туындаған мәселелерді түсіндіру үшін мамандардың қол жетімділігі адамдарға қауесеттер мен болжамдарға емес, фактілерге негізделген жағдайды бағалауға мүмкіндік береді.
Сейдулла Бексұлтан Маратұлы
«Қазақстан атом электр станциялары» ЖШС-нің Энергетика тобының инженері.
Қазақстан статистика саласында ЭЫДҰ халықаралық стандарттарына сәйкестіктің жоғары деңгейіне қол жеткізді Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) Қазақстанның ұлттық статистикалық жүйесіне жүргізілген тереңдетілген шолу нәтижелері бойынша қорытынды есепті жариялады. ЭЫДҰ сарапшыларының бағалауына сәйкес, «қарастырылған бағыттардың басым көпшілігінде Қазақстанның ресми статистикасы Ұйымның озық саясаты мен практикасына толықтай дерлік сәйкес келеді».
Бағалау ресми статистиканың сапасының негізгі параметрлері – дәлдік пен шынайылық, үйлесімділік, халықаралық стандарттарға сәйкестік, деректердің қамтылуы мен өзектілігі, уақтылылығы, қолжетімділігі және түсіндірілуі бойынша жүргізілді.
«Қарастырылып отырған пәндік салалардың басым көпшілігінде Қазақстанның ресми статистикасы ЭЫДҰ-ның озық саясаты мен практикасына толықтай дерлік сәйкес келеді», – деп атап өтіледі қорытынды есепте.
ЭЫДҰ ұлттық статистикалық жүйені ауқымды жаңғыртуға және ресми статистиканы қалыптастырудың заманауи тәсілдерін енгізуге ерекше назар аударды.
ЭЫДҰ сарапшылары Қазақстанның негізгі жетістіктерінің қатарында мыналарды атап өтті:
цифрлық статистикалық тіркелімдерді дамыту және оларды мемлекеттік органдардың деректерімен интеграциялау;
әкімшілік деректерді белсенді енгізу және олардың сапасын арттыру;
статистикалық ақпаратты жинау және өңдеу процестерін цифрландыру;
фискалдық чектер мен мобильді позициялау деректері түріндегі баламалы дереккөздерді қолдану;
дәстүрлі зерттеулерден цифрлық дереккөздерден алынған деректерді пайдалануға көшу есебінен респонденттерге түсетін жүктемені азайту;
халық санағын жүргізудің тіркелімдік моделіне дәйекті түрде көшу;
халықаралық статистикалық жіктеуіштерге, тұжырымдамалар мен әдіснамаларға сәйкестіктің жоғары деңгейі.
ЭЫДҰ-ның бағалауынша, Қазақстан жүргізіп отырған трансформация ресми статистиканы дамытудың қазіргі халықаралық үрдістеріне сәйкес келеді.
Реформалардың маңызды нәтижелерінің бірі – негізінен дәстүрлі зерттеулерге сүйенетін модельден әкімшілік, транзакциялық және өзге де баламалы деректерді интеграциялау негізінде қалыптастырылатын жаңа буын статистикасына көшу болып табылады.
Цифрлық статистикалық тіркелімдерді құру, жаңа дереккөздерді пайдалануды кеңейту және статистикалық процестерді цифрландыру ақпараттың жеделдігі мен сапасын бір мезгілде арттыруға, сондай-ақ бизнес пен азаматтарға түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Жасанды интеллект пен автоматтандыру технологияларын дамыту ерекше маңызға ие болып отыр. Олар үлкен көлемдегі деректерді өңдеу, аномалияларды анықтау, жіктеу, болжау және статистикалық өндірістің тиімділігін арттыру үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады.
Тереңдетілген шолу 2023-2025 жылдары ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының бастамасымен жүргізілді. Оның аясында ЭЫДҰ сарапшылары Қазақстанға үш рет жұмыс сапарымен келіп, ресми статистиканы қалыптастырудың құқықтық, институционалдық, әдіснамалық және технологиялық негіздерін егжей-тегжейлі зерделеді.
Шолу ұлттық статистиканың іс жүзінде барлық спектрін қамтыды – ұлттық шоттар, бағалар статистикасы және еңбек нарығы статистикасынан бастап кәсіпорындар статистикасы, сыртқы сауда, табыстарды бөлу, әл-ауқат және экологиялық-экономикалық есепке алуға дейін.
ЭЫДҰ-ның жоғары бағасы Қазақстанда статистиканы цифрлық трансформациялау, дереккөздерді кеңейту және ресми статистикалық ақпараттың сапасын арттыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижелілігін растайды.
Ұлттық статистика бюросының халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етудегі маңызды кезең Қазақстанның 2025 жылы ЭЫДҰ Кеңесінің тиісті статистикалық практика жөніндегі ұсынымына қосылуы болды.
Қазақстан осы құжатқа қосылған ТМД-дағы алғашқы ел болды. Бұл құжат ресми статистиканың сапасы, сенімділігі, объективтілігі және ашықтығы саласындағы халықаралық бағдарларды белгілейді.
Қол жеткізілген прогреске жоғары баға берумен қатар, ЭЫДҰ сарапшылары ұлттық статистикалық жүйені одан әрі жетілдіру бағыттарын да белгіледі.
Атап айтқанда, мыналарды одан әрі дамыту ұсынылды:
мемлекеттік сектордың берешегі статистикасын;
құрылымдық статистиканы және кәсіпорындардың демографиялық статистикасын;
экологиялық-экономикалық есепке алуды;
кәсіпорындардың сипаттамалары бойынша бөліністегі сауда статистикасын.
Бұл ретте ЭЫДҰ аталған бағыттардың бірқатары бойынша Қазақстанның тиісті жұмыстарды жүргізіп жатқанын атап өтеді, оның ішінде деректердің қамтылуы мен түсіндірілуін күшейту, метадеректерді сипаттау және неғұрлым терең детализациялау бойынша жұмыстар бар.
ЭЫДҰ ұсынымдары ұлттық статистикалық жүйені одан әрі дамыту барысында пайдаланылатын болады.
Жас мемлекеттік аудитор: мамандықтың сын-қатерлері және кәсіби даму жолдары
Қазіргі кезеңде мемлекеттік аудит мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырудың, заңдылықтың сақталуын қамтамасыз етудің және бюджет қаражатын ұтымды пайдаланудың маңызды құралдарының біріне айналды. Аудиторлық қызметті дамытуда жаңа біліммен, цифрлық құзыреттермен және кәсіби тұрғыдан жетілуге деген ұмтылыспен келетін жас мамандардың рөлі айрықша. Сонымен қатар олардың кәсіби жолының басталуы үздіксіз білім алуды, аналитикалық ойлауды дамытуды және жоғары жауапкершілікті талап ететін бірқатар сын-қатерлермен ұштасады. Бүгінде мемлекеттік аудит мемлекеттік ресурстардың пайдаланылуын бақылау тетігі ғана емес, сонымен бірге мемлекеттік басқару жүйесін жетілдірудің пәрменді құралы болып табылады. Осы тұрғыда жас мемлекеттік аудиторларды даярлау мәселесі ерекше маңызға ие. Себебі дәл осы жаңа буын мамандары аудиторлық қызметтің келешектегі дамуына бағыт-бағдар беріп, деректерді талдаудың заманауи технологияларын енгізіп, мемлекеттік аудиттің жаңа тәсілдерін қалыптастыратын болады. Көптеген жас мамандар үшін еңбек жолының алғашқы жылдары кәсіби қалыптасудың маңызды кезеңі саналады. Мемлекеттік аудит заңнаманы терең білуді ғана емес, құқықтық нормаларды тәжірибеде дұрыс қолдануды, үлкен көлемдегі ақпаратты талдауды, жинақталған аудиторлық дәлелдемелерді объективті бағалауды және негізделген шешімдер қабылдауды талап етеді. Жас аудитор күн сайын нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік бағдарламаларды, бюджет заңнамасын және экономиканың түрлі салаларының ерекшеліктерін зерделеу қажеттілігімен бетпе-бет келеді. Сонымен қатар әрбір аудит объектісінің өзіндік ерекшелігі болғандықтан, әрбір аудиторлық іс-шараға жеке тәсіл қолдану талап етіледі. Бұл мамандықтың басты ерекшеліктерінің бірі – жоғары жауапкершілік. Жүргізілген мемлекеттік аудиттің сапасына басқарушылық шешімдердің тиімділігі, мемлекеттік қаражаттың ұтымды пайдаланылуы және қоғамның мемлекеттік басқару жүйесіне деген сенімі тікелей байланысты. Жас мемлекеттік аудитор үшін негізгі сын-қатерлердің бірі – заңнаманың үнемі жетілдіріліп отыруы. Мемлекеттік басқару жүйесі қарқынды дамып келеді, қаржыландыру тетіктері жаңартылуда, мемлекеттік ақпараттық жүйелер енгізілуде, мемлекеттік қызметтерді көрсетуге қойылатын талаптар өзгеруде. Сондықтан жас маман өзінің кәсіби білімін үздіксіз жетілдіріп, жаңа талаптарға жедел бейімделе білуі қажет. Тағы бір маңызды міндет – үлкен көлемдегі деректермен жұмыс істеу. Қазіргі мемлекеттік аудит барған сайын цифрлық талдау құралдарына негізделуде. Мемлекеттік аудитор әртүрлі ақпараттық жүйелерден алынған мәліметтерді талдап, оларды салыстырып, сәйкессіздіктерді анықтап, ықтимал тәуекелдерді бағалай алуы тиіс. Сонымен қатар мемлекеттік аудитордың коммуникативтік дағдыларының жоғары деңгейде болуы ерекше маңызға ие. Аудиторлық іс-шараларды жүргізу мемлекеттік органдардың, ұйымдар мен мекемелердің өкілдерімен тұрақты өзара іс-қимылды талап етеді. Сындарлы диалог жүргізе білу, кәсіби ұстанымын дәлелді түрде қорғай алу және қызметтік әдеп қағидаттарын сақтау – табысты кәсіби қызметтің маңызды шарттарының бірі. Ақпараттық технологиялардың дамуы аудиторлық қызметтің мазмұнын түбегейлі өзгертуде. Үдерістерді автоматтандыру, талдамалық платформаларды пайдалану және электрондық деректер базаларын қолдану аудит сапасын едәуір арттырып, талдамалық рәсімдерді орындау уақытын қысқартуға мүмкіндік береді. Жас мамандар үшін цифрлық трансформация кәсіби дамудың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Деректерді өңдеудің заманауи құралдарын, электрондық кестелермен жұмыс істеу тәсілдерін, мамандандырылған ақпараттық жүйелерді және ақпаратты визуализациялау құралдарын меңгеру олардың маңызды бәсекелестік артықшылығына айналады. Тәуекелге бағдарланған тәсіл мен деректерді талдау әдістерін қолдану мемлекеттік аудиторға жекелеген операцияларды іріктеп тексеруден аудит объектісінің қаржы-шаруашылық қызметіне кешенді талдау жүргізуге көшуге мүмкіндік береді. Жас маманның кәсіби қалыптасуына ықпал ететін маңызды факторлардың бірі – тәлімгерлік институты. Тәжірибелі әріптестердің кәсіби тәжірибесін жас мамандарға беру олардың қызмет ерекшеліктеріне тез бейімделуіне, аудит жүргізу әдістемесін меңгеруіне және бірыңғай кәсіби стандарттарды қалыптастыруына ықпал етеді. Тәлімгерлік кәсіби мәдениетті дамытуға, мемлекеттік аудиттің іргелі қағидаттары болып табылатын объективтілік, тәуелсіздік және адалдық қағидаттарын нығайтуға қызмет етеді. Қазіргі мемлекеттік аудитор үздіксіз білім алуға дайын болуы тиіс. Біліктілікті арттыру, оқыту семинарларына қатысу, сот практикасын зерделеу, деректерді талдаудың жаңа әдістерін және заманауи цифрлық құралдарды меңгеру кәсіби қызметтің ажырамас бөлігіне айналды. Бүгінде кәсіби құзыреттерді дамыту заңнаманы білумен ғана шектелмейді. Жобаларды басқару, қаржылық талдау, мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалау, ақпараттық технологияларды пайдалану және үлкен көлемдегі деректермен жұмыс істеу дағдыларының маңызы жылдан жылға артып келеді. Үздіксіз кәсіби даму қабілеті жас маманға еңбек нарығында сұранысқа ие білікті маман болып қалыптасуға және цифрлық экономиканың жаңа талаптары жағдайында мемлекеттік аудиттің өзекті міндеттерін тиімді шешуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік аудитор мамандығы жоғары кәсіби даярлықты, зор жауапкершілікті және қызметтік әдептің қатаң сақталуын талап етеді. Жас мамандар үшін еңбек жолының басталуы елеулі сын-қатерлермен қатар жүретіні сөзсіз. Дегенмен дәл осы сын-қатерлер олардың үздіксіз ізденуіне, кәсіби шеберлігін жетілдіруіне және білікті мемлекеттік аудитор ретінде қалыптасуына негіз болады.
Сәйкестік аудит бөлімінің бас маман-мемлекеттік аудиторы Меренюк Ю. С.
Полный текст интервью президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева агентству Синьхуа Пекин/Бишкек, 9 сентября /Синьхуа/ — Президент Республики Казахстан Касым-Жомарт Токаев на днях дал эксклюзивное письменное интервью агентству Синьхуа.
Ниже приводится полный текст интервью:
Вопрос: Уважаемый г-н Президент! В последние два года под стратегическим руководством с Вашей стороны и со стороны Председателя КНР Си Цзиньпина вечное всестороннее стратегическое партнерство между Китаем и Казахстаном продолжает углубляться и наполняться новым содержанием. Как бы Вы оценили нынешний уровень развития двусторонних отношений?
Ответ: Китай всегда был и остается для Казахстана исключительно дружественной страной. Нас объединяет протяженная граница и многовековая история добрососедства.
Сама история предопределила Казахстану и Китаю быть вместе, поддерживать друг друга, совместно строить светлое будущее наших народов. Как гласит известная казахская пословица, “Жолы бірдің — жүгі бір” /”У идущих одной дорогой — единая судьба”/.
Мы ценим дружбу с Китаем. Именно такие взаимоотношения двух стран отвечают коренным интересам наших народов, служат важным фактором мира и стабильности на всем евразийском пространстве.
Можно с уверенностью сказать, что казахско-китайские отношения в настоящее время находятся на беспрецедентно высоком уровне. Это не может не радовать.
Искренне благодарен Председателю КНР Си Цзиньпину за его доброе отношение к Казахстану, понимание роли моей страны как влиятельной евразийской державы. Наш постоянный политический диалог стал ключевым центром казахско-китайского стратегического партнерства.
Наши встречи всегда проходят в открытой и доверительной атмосфере. Мы обстоятельно обсуждаем ключевые вопросы двусторонней повестки, сверяем позиции по актуальным проблемам регионального и глобального развития.
Такой характер стратегического партнерства — это гораздо больше, чем дипломатическая формула. Это, по сути, кропотливая работа по укреплению добрососедства в широком контексте, включая торгово-экономическое, инвестиционное сотрудничество, углубление политического диалога, усиление взаимодействия на международной арене, расширение гуманитарных контактов.
С удовлетворением отмечаю, что наше стратегическое партнерство приобрело по-настоящему всеобъемлющий характер, оно охватило все ключевые сферы — от торговли, инвестиций, энергетики и транспорта до промышленной кооперации, сельского хозяйства, цифровизации, медицины, науки, образования и культуры.
Показательно, что двусторонняя торговля продолжает устанавливать новые рекорды. По итогам 2025 года ее объем приблизился к 50 млрд долларов, увеличившись на 11 проц. За первые шесть месяцев текущего года товарооборот достиг 27,2 млрд долларов, показав рост почти на четверть. Китай занимает первое место среди внешнеторговых партнеров Казахстана.
Хотел бы обратить внимание и на другой аспект. Для нас важен не только количественный рост торговли, мы также заинтересованы в изменении самой структуры экономического сотрудничества.
В текущих условиях мирового развития следует постепенно переходить от преимущественно сырьевой модели к промышленной и технологической кооперации — создавать крупные совместные производства, развивать глубокую переработку, увеличивать выпуск продукции с высокой добавленной стоимостью, осуществлять трансфер передовых технологий.
В этом вижу значительный потенциал нашего дальнейшего сотрудничества. Отрадно, что нашу точку зрения разделяют китайские друзья и партнеры.
Еще одно стратегическое направление — транспорт и логистика. Казахстан является естественным связующим звеном между Востоком и Западом. Совместно с китайскими партнерами мы превращаем это географическое преимущество в современную транспортно-логистическую инфраструктуру евразийского масштаба.
Развитие мегапроекта “Один пояс, один путь”, Транскаспийского международного транспортного маршрута, строительство новых железнодорожных линий, расширение сухих портов и логистических терминалов, модернизация пограничной инфраструктуры формируют принципиально новую конфигурацию транспортных связей между Азией и Европой.
Особое значение приобретает технологическое измерение нашего сотрудничества. Китай занимает лидирующие позиции в мире в сферах искусственного интеллекта, цифровых технологий, робототехники, новых источников энергии и высокотехнологичного производства. Казахстан, в свою очередь, взял курс на ускоренную цифровую трансформацию.
Во время недавнего визита в Шанхай для участия во Всемирной конференции по искусственному интеллекту мною были проведены содержательные встречи с руководителями ведущих китайских технологических компаний.
Выявлен взаимный интерес к реализации совместных проектов в цифровой экономике, интеллектуальном производстве, электронной коммерции, научных исследованиях и подготовке кадров. В ближайшие годы мы планируем создать в нашей столице специализированную казахско-китайскую школу искусственного интеллекта для одаренных детей.
Именно технологическое сотрудничество может стать одним из наиболее важных направлений нового этапа казахско-китайского сотрудничества.
Наши страны динамично взаимодействуют на международной арене. Мы придерживаемся схожих позиций по вопросам укрепления центральной роли Организации Объединенных Наций, защиты принципов международного права, продвижения медиации и подлинной многосторонности, а также мирного урегулирования конфликтов.
Казахстан твердо придерживается политики Одного Китая, выступает против нарушений принципа территориальной целостности государств.
Мы продолжим координацию в рамках ООН, ШОС, СВМДА. Казахстан всецело поддерживает сотрудничество в формате “Центральная Азия — Китай”.
В следующем году исполняется 35 лет со дня установления дипломатических отношений между Казахстаном и Китаем. За этот относительно небольшой по историческим меркам период наши страны прошли огромный путь.
Накопленный уровень политического доверия, искреннее стремление наших народов к дружбе и сотрудничеству открывают уникальные перспективы для дальнейшего движения вперед.
Поэтому перед нами стоят огромные, но вполне выполнимые задачи — нарастить объем взаимной торговли до 100 млрд долларов, а также повысить качество экономического сотрудничества.
Казахстан готов последовательно укреплять вечное всестороннее стратегическое партнерство с Китаем, наполняя его новым содержанием и открывая новые горизонты сотрудничества.
Убежден, у казахско-китайских отношений великолепное будущее, потому что этого хотят народы наших стран. Согласно китайской мудрости, “если люди сплотятся, то и гору Тайшань сдвинут с места”.
Вопрос: Казахстан, расположенный в самом центре Евразии, является важным партнером в совместном строительстве “Пояса и пути”. В последние годы Китай и Казахстан активно осваивают новые форматы сотрудничества в сферах модернизации пунктов пропуска, создания “умной таможни” и цифровой логистики, а также добиваются новых результатов в развитии трансграничных железнодорожных перевозок и международных транспортных коридоров.
Как Вы оцениваете перспективы сотрудничества двух стран в области взаимосвязанности и строительства логистических коридоров? Каким образом это сотрудничество будет способствовать дальнейшему укреплению роли Казахстана как регионального транспортно-логистического узла?
Ответ: Как было сказано выше, для Казахстана развитие транспортно-логистического потенциала — это стратегический приоритет. На нашу страну приходится около 85 проц. всех наземных транзитных перевозок из Китая в Европу, и мы стремимся наращивать эти объемы.
Поэтому Казахстан всецело поддерживает китайскую инициативу “Один пояс, один путь” и готов продолжать активное участие в дальнейшем сопряжении наших национальных стратегий. Символично, что впервые идея этого мегапроекта, объединившего три континента, была обнародована Председателем Си Цзиньпином в Астане.
Наши страны последовательно формируют новую транспортную архитектуру Евразии. Масштабы этой работы хорошо видны по динамике грузоперевозок. По итогам 2025 года объем трансграничных железнодорожных перевозок превысил 35 млн тонн.
Объемы перевозок растут и в сфере автомобильного транспорта. За прошлый год было перевезено около 8 млн тонн грузов, что на 40 проц. выше показателей предыдущего года.
Не так давно мною был дан старт строительству новой магистрали Арал — Каспий, которая удвоит пропускную способность с Востока на Запад, сократит время транспортировки грузов по территории Казахстана с 5 до 3 суток.
Важно и то, что развивается пассажирское авиасообщение. Между нашими странами еженедельно выполняются более 100 регулярных пассажирских рейсов по 21 направлению. География маршрутов между крупнейшими городами и регионами Казахстана и Китая расширяется с каждым годом.
В ходе моего недавнего визита в Шанхай было подписано Межправительственное соглашение о строительстве второй железнодорожной ветки Достык — Алашанькоу. Ее запуск позволит в два раза увеличить пропускную способность этого важного пограничного перехода.
Ведется строительство третьей железной дороги Аягоз — Тачэн, которая даст возможность существенно разгрузить существующую инфраструктуру и обеспечить дополнительный грузопоток в объеме 20 млн тонн.
Приоритетное место в нашем сотрудничестве занимает Транскаспийский международный транспортный маршрут, или Средний коридор, который становится важнейшим звеном транспортного сообщения между Китаем и Европой.
Наша общая задача — сделать этот маршрут максимально конкурентоспособным. Поэтому особое значение мы придаем внедрению “умной таможни”, цифровизации документооборота, синхронизации информационных систем, автоматизации пограничных процедур.
Казахстан и Китай сумели создать прочную инфраструктурную основу для ускоренного перемещения грузов через границу.
Успешно функционируют совместный логистический терминал в Ляньюньгане, сухой порт “Хоргос — Восточные ворота”, терминалы в Сиане и Алматы, контейнерный хаб в Актау. Реализуется новый проект казахско-китайского железнодорожного грузового терминала в городе Чэнду, где в скором времени с согласия китайской стороны Казахстан откроет Генеральное консульство.
Фактически мы создаем единую сеть, которая свяжет производственные центры Китая через Казахстан с Каспийским регионом и далее — с европейскими рынками.
Таким образом, Казахстан нацелен на получение статуса транспортно-логистического хаба Евразии, где наряду с перевозкой грузов будут развиваться логистика, переработка, производство, электронная торговля и современные сервисы.
Другими словами, мы должны перейти от экономики транзита к экономике транспортной взаимосвязанности. В конечном счете, задача состоит в том, чтобы наше уникальное географическое положение способствовало общему прогрессу, развитию регионов и повышению благосостояния граждан.
Вопрос: В настоящее время практическое сотрудничество между Китаем и Казахстаном постепенно выходит за рамки традиционных сфер энергетики и торговли, распространяясь на такие новые направления, как обрабатывающая промышленность, глубокая переработка сельхозпродукции и зеленая энергетика. В то же время Вы объявили 2026 год в Казахстане Годом цифровизации и искусственного интеллекта и определили это как одно из важных направлений государственного развития. Как Вы считаете, в каких сферах в перспективе будут проявляться новые точки роста китайско-казахстанского сотрудничества?
Ответ: Вы правильно отметили, что взаимодействие между нашими странами выходит на новый качественный уровень. Сегодня оно охватывает все более широкий спектр направлений — от традиционного сотрудничества в реальном секторе до развития партнерства в области цифровой экономики.
На территории Казахстана успешно работают более 9 тысяч компаний с китайским капиталом, это почти каждое седьмое иностранное предприятие в нашей стране. Среди них такие крупные компании, как CNPC, CITIC, Huawei и другие.
Промышленная кооперация с Китаем включает в себя 260 проектов с объемом инвестиций более 62 млрд долларов. Ярким примером динамичного развития сотрудничества в данном направлении является машиностроительная отрасль. У нас в стране налажено производство таких брендов, как BYD, Howo, Yutong, Golden Dragon, Shacman, Jac, Jetour и другие. В прошлом году запущено серийное производство легковых автомобилей Changan, Great Wall Motor и Chery.
Еще одним важным направлением сотрудничества является металлургия. Наша крупнейшая компания АО “Qarmet” активно взаимодействует с ведущими китайскими корпорациями в рамках модернизации производственных мощностей, повышения технологической эффективности и обновления основных фондов.
В рамках партнерства по линии зеленой энергетики с китайским участием реализовано 29 проектов мощностью около 1,5 ГВт. На стадии реализации находятся еще 11 проектов на суммарную мощность свыше 1,7 ГВт.
Что касается внедрения передовых технологий, то, действительно, мир вступает в новый технологический цикл. Искусственный интеллект, робототехника, большие данные и автоматизация уже меняют не столько отдельные отрасли, сколько саму модель экономического развития.
2026 год объявлен в Казахстане Годом цифровизации и искусственного интеллекта. Создано министерство искусственного интеллекта и цифрового развития. Утверждена Общенациональная стратегия Digital Qazaqstan.
Тем самым Казахстан ясно заявил, что цифровая трансформация — это ключевой инструмент модернизации экономики и всей общественной жизни.
Поэтому сотрудничество с Китаем в сфере цифровизации для Казахстана критически важно. Ваша страна сформировала мощную технологическую экосистему, добилась впечатляющих результатов в развитии искусственного интеллекта, робототехники, электронной коммерции и других сфер.
Перспективы взаимодействия действительно огромные. Это применение искусственного интеллекта в промышленности и горнодобывающем секторе, интеллектуальное управление энергетическими сетями, беспилотный транспорт, цифровая медицина, “умные города”, спутниковые технологии, электронная коммерция, центры обработки данных и цифровизация государственных услуг.
По нашему мнению, ИИ не должен стать привилегией узкого круга наиболее технологически развитых государств и, тем более, превратиться в новый инструмент геополитического противостояния и давления. Он призван служить развитию всего человечества. Государства должны иметь справедливый доступ к современным технологиям, знаниям и вычислительным ресурсам.
В этом вопросе наши подходы созвучны с позицией Китая. В июле текущего года в Шанхае Казахстан вошел в число 29 государств — основателей Всемирной организации по сотрудничеству в области искусственного интеллекта /WAICO/.
Это значительный шаг на пути к формированию открытой и эффективной международной системы координации усилий стран в сфере искусственного интеллекта.
Казахстан стремится стать цифровым хабом Евразии. В этой связи важное значение имеет проект “Долина ЦОДов” в городе Экибастузе.
Повышенное внимание мы уделяем проекту Alatau City. Речь идет о формировании уникальной экономической и технологической экосистемы. Здесь цифровые решения и искусственный интеллект будут интегрированы в городское управление, транспорт, энергетику, образование и общественные сервисы.
Мы внимательно изучили международный опыт, в том числе впечатляющий пример Шэньчжэня, который за несколько десятилетий превратился в крупнейший центр высоких технологий.
Надеюсь, китайские компании сыграют значительную роль в реализации подобных проектов в Казахстане. Убежден, что в ближайшие годы наши страны смогут сформировать новую высокотехнологичную сферу вечного всестороннего стратегического партнерства.
Отдельно хочу отметить Инвестиционный форум “Казахстан — Китай”, который состоится 25 сентября 2026 года в Алматы. Планирую посетить этот форум, призванный стать площадкой для запуска новых конкретных проектов экономического и инвестиционного сотрудничества.
Вопрос: Шанхайская организация сотрудничества, механизм “Китай — Центральная Азия”, а также Совещание по взаимодействию и мерам доверия в Азии /СВМДА/ являются важными платформами для развития многостороннего сотрудничества с участием Китая и Казахстана. На фоне нынешних глубоких изменений в международной и региональной обстановке как Вы оцениваете роль этих механизмов в укреплении региональной солидарности и сотрудничества, поддержании безопасности и стабильности, а также в содействии развитию и возрождению стран Центральной Азии? Как Вы считаете, каким образом Китай и Казахстан могли бы и далее усиливать координацию и взаимодействие в региональных и международных делах, чтобы еще лучше обеспечивать региональную безопасность и стабильность, а также способствовать общему развитию и процветанию?
Ответ: Современная система международных отношений находится в глубоком кризисе. Наступил период взаимного недоверия, радикально усилилась геополитическая конфронтация, подорван авторитет и потенциал ООН как универсальной, безальтернативной международной организации.
Обострились и трансграничные вызовы — от терроризма и климатических изменений до технологического неравенства и нарушения глобальных цепочек поставок.
Казахстан считает необходимым консолидировать все международные усилия в целях обеспечения глобального мира и безопасности. Здесь роль Китая как крупной миролюбивой державы трудно переоценить.
С этих позиций Казахстан рассматривает конструктивную роль ШОС, формата “Центральная Азия — Китай”, СВМДА. Эти многосторонние структуры объединяют принципиально общие цели — мир, безопасность, сотрудничество, развитие.
Поэтому ШОС представляет особый интерес. В текущем году Организация отмечает свое 25-летие. Мне довелось быть участником Саммита в Шанхае в апреле 1996 года, когда была создана “Шанхайская пятерка”, которая затем по мере роста интереса к ней многих стран разрослась и усилилась, став нынешней ШОС — одной из самых авторитетных и эффективных международных организаций.
ШОС удалось сохранить самое главное — “шанхайский дух”, основанный на взаимном доверии, равноправии, диалоге, уважении культурного многообразия и стремлении к совместному развитию. Рассматриваю эти принципы в качестве “стандарта” международного сотрудничества.
Как я уже сказал, Казахстан будет всецело поддерживать формат “Центральная Азия — Китай”. За короткое время данная структура доказала свою востребованность, она становится полезным механизмом масштабного взаимодействия между государствами нашего региона и Китаем.
Если оглянуться в прошлое, можно убедиться в том, как Китай вместе с народами Центральной Азии способствовал становлению и процветанию Великого Шелкового пути. Китайский народ никогда ничего плохого не делал для казахов, напротив, помогал. Отрадно, что эта традиция осталась в силе и по сей день.
В ходе второго Саммита “Центральная Азия — Китай” в Астане наши страны подписали договор о вечном добрососедстве, дружбе и сотрудничестве, который закрепил принцип дружбы поколений в юридической форме и стал новой вехой в истории отношений между шестью странами.
В новую эпоху страны Центральной Азии и Китай уже показывают примеры взаимовыгодного регионального сотрудничества. Для Казахстана принципиально важно, чтобы наш регион оставался территорией мира, стабильности, созидательного партнерства и устойчивого развития.
Сейчас мы направляем усилия на решение конкретных задач: развитие транспортных коридоров, устранение торговых барьеров, создание совместных производств, внедрение современных агротехнологий и водосберегающих решений, расширение сотрудничества в энергетике, цифровой экономике, науке и образовании.
Другими словами, перед нами стоит задача превратить географическую близость наших стран в устойчивую экономическую взаимосвязанность, а огромный потенциал сотрудничества — в устойчивый рост и повышение благосостояния наших народов.
Для Казахстана Совещание по взаимодействию и мерам доверия в Азии имеет особое значение. Более трех десятилетий назад наша страна в рамках ООН выступила с инициативой создания такого форума. Отрадно, что СВМДА охватывает почти 90 проц. территории Азии и около половины населения планеты, становится все более востребованным форумом для обсуждения вопросов безопасности и мер доверия.
Казахстан благодарен Китаю за неизменную поддержку СВМДА. Мы продолжим совместную работу по трансформации СВМДА в полноценную международную организацию.
Вопрос: 2026 год объявлен Годом культурного обмена между Китаем и Казахстаном. В последние годы гуманитарные контакты между двумя странами становятся все более активными, а сотрудничество в сферах туризма, образования, СМИ и молодежных обменов продолжает набирать обороты, еще теснее связывая народы двух стран. Как Вы оцениваете результаты, достигнутые в последние годы в области гуманитарных обменов между Китаем и Казахстаном? И каким образом, на Ваш взгляд, стороны могли бы в дальнейшем укреплять общественную основу двусторонних отношений, чтобы идея вечной дружбы между Китаем и Казахстаном еще глубже укоренялась в сердцах наших народов?
Ответ: Древняя истина гласит: отношения между государствами начинаются с доверия между людьми.
По-настоящему прочными межгосударственные отношения становятся тогда, когда народы знают, понимают и уважают друг друга. Поэтому мы уделяем большое внимание гуманитарному измерению казахско-китайского сотрудничества.
На этом важном направлении достигнуты положительные результаты. Наряду с официальными политическими и экономическими связями активное развитие получили прямые контакты между гражданами наших стран.
Проведение в 2026 году “Перекрестного года культуры” Казахстана и Китая стало ярким подтверждением этой тенденции. В прошлом году в Пекине мною был открыт Культурный центр Казахстана. Китайская общественность получила возможность знакомиться с нашим историческим наследием, литературой, музыкой, кинематографом, национальными традициями и современным искусством.
Особое значение я придаю образованию. Сегодня десятки тысяч казахстанских студентов обучаются в Китае. Одновременно растет число китайских граждан, выбирающих казахстанские университеты. В Казахстане успешно работают филиалы ведущих китайских вузов, “мастерские Лу Баня”, расширяются программы академической мобильности и межвузовского сотрудничества. Мною предложено создать казахско-китайскую школу цифровизации и искусственного интеллекта, о которой я уже упоминал.
На мой взгляд, это не только образовательные проекты, но и стратегические инвестиции в будущее двусторонних отношений.
Значительный импульс развитию туризма придало введение взаимного безвизового режима. По итогам прошлого года количество китайских туристов, посетивших Казахстан, достигло 962 тысяч, что на 47 проц. больше показателя 2024 года. Росту интереса граждан наших стран к взаимным путешествиям способствует расширение прямого авиасообщения и открытие новых автомобильных маршрутов.
Мы хотим показать китайским друзьям Казахстан во всем его многообразии — современную Астану и древний Туркестан, горы Алматы и уникальные ландшафты Мангистау, Великую степь и наследие Великого Шелкового пути, нашу музыку, национальные инструменты, кухню и традиции гостеприимства.
В то же время Казахстан с большим интересом открывает для себя Китай — страну древней цивилизации, которая сегодня демонстрирует впечатляющий пример развития.
Казахский и китайский народы живут рядом на протяжении многих веков. Великий Шелковый путь когда-то соединял людей, культуры, знания и цивилизации. Наше общее великое прошлое стало основой яркого будущего дружбы наших народов, предопределило успех Сообщества наций с единой исторической судьбой. Источник: russian.news.cn
