Интернет-алаяқтық бүгінде Қазақстандағы ең кең таралған қылмыстардың біріне айналды. Алаяқтар азаматтардың ақшасын тікелей ұрлаумен ғана шектелмей, қылмыстық жолмен алынған қаражатты жасыру үшін «дропперлерді» пайдаланады. Көп жағдайда мұндай адамдар өздерінің заңсыз әрекетке араласып жатқанын да білмейді.
«Бірнеше минуттық жұмыс», «оңай табыс», «тәжірибе қажет емес» деген жарнамаларға сенген азаматтар кейін өздері қылмыстық схеманың бір бөлігіне айналып, заң алдында жауап беруге мәжбүр болуы мүмкін.
Дроппер деген кім?
Дроппер – өзінің банк картасын, банктік шотын немесе мобильді банкингін бөтен адамдарға пайдалануға берген тұлға.
Алаяқтар жәбірленушіден ұрланған қаражатты алдымен дроппердің шотына аударады. Кейін бұл ақша басқа есепшоттарға жіберіледі немесе қолма-қол шешіліп алынады. Осылайша қылмыстық жолмен алынған ақшаның ізін жасыру жеңілдейді.
Сондықтан дроппер – жай ғана делдал емес, қылмыстық тізбектің маңызды буыны болып саналады.
Неліктен адамдар дропперге айналады?
Көп жағдайда адамдар заң бұзайын деп емес, оңай ақша табамын деп алданып қалады.
Алаяқтар әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы:
• «күніне 50–100 мың теңге табыс»;
• «тәжірибесіз қашықтан жұмыс»;
• «банк картасын жалға берсеңіз жеткілікті»;
• «карта ашып беріңіз, қалғанын өзіміз жасаймыз»;
деген мазмұндағы хабарламаларды таратады.
Кейбіріне бірнеше мың теңге үшін өз картасын уақытша пайдалануға беруді ұсынады. Ал шын мәнінде дәл осы карта арқылы ұрланған қаражат айналымға түседі.
Алаяқтардың құрбаны болып жатқаныңызды қалай білуге болады?
Төмендегі ұсыныстардың кез келгені күмән тудыруы тиіс:
• банк картасын немесе есепшот ашқаныңыз үшін ақша ұсынса;
• картаңызды немесе оның деректерін басқа адамға беруді сұраса;
• SMS-кодты, PIN-кодты немесе мобильді банкингке кіру құпиясөзін талап етсе;
• өз шотыңызға ақша қабылдап, оны басқа адамға аударуды өтінсе;
• қолма-қол ақша шешіп беруді сұраса;
• «бәрі заңды», «ешқандай қауіп жоқ» деп асықтырса.
Есте сақтаңыз: заңды жұмыс беруші ешқашан қызметкердің жеке банк картасын немесе мобильді банкингін пайдалануды талап етпейді.
Бұл неге қауіпті?
Көпшілік «Мен ешкімді алдаған жоқпын, тек ақша аудардым» деп ойлайды.
Алайда дәл осы әрекеттер арқылы алаяқтар ұрланған қаражаттың ізін жасырады.
Сондықтан құқық қорғау органдары мұндай әрекеттерге ерекше назар аударады. Егер азамат өзінің банк шотын немесе төлем құралдарын қылмыстық мақсатта пайдалануға мүмкіндік берсе, заңда көзделген жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Қазақстанда дропперлік әрекеттердің алдын алу мақсатында заңнама күшейтіліп, бөтен адамдарға банктік шоттар мен төлем құралдарын заңсыз пайдалануға беру үшін жауапкершілік қарастырылған.
Жастар неге жиі алданады?
Мамандардың айтуынша, дропперлердің басым бөлігі – студенттер мен жас азаматтар.
Себебі олар қосымша табыс іздейді және әлеуметтік желілердегі күмәнді ұсыныстарға жиі сеніп қалады.
«Күніне бірнеше сағат жұмыс», «тәжірибе қажет емес», «ақша бірден төленеді» деген хабарламалардың артында ұйымдасқан алаяқтық топтар тұруы мүмкін.
Өзіңізді қалай қорғауға болады?
Мамандар мынадай қарапайым қағидаларды ұстануға кеңес береді:
• банк картасын ешкімге бермеңіз;
• банк шотыңыздың деректерін жарияламаңыз;
• PIN-кодты, CVV-кодты және SMS арқылы келген кодтарды ешкімге айтпаңыз;
• өз шотыңыз арқылы бөтен адамдардың ақшасын аудармаңыз;
• басқа адамның өтінішімен банк картасын рәсімдемеңіз;
• оңай әрі тез табыс уәде ететін күмәнді жарнамаларға сенбеңіз;
• жұмысқа орналасар алдында жұмыс беруші туралы ақпаратты міндетті түрде тексеріңіз.
Егер ұсыныс шынайы болмайтындай тым тиімді көрінсе, онда бұл – алаяқтықтың белгісі болуы мүмкін.
Егер күмәнді ұсыныс түссе не істеу керек?
Егер белгісіз адам сізден банк картасын пайдалануға беруді немесе ақша аударуды сұраса:
• әңгімені бірден тоқтатыңыз;
• банк картасының деректерін бермеңіз;
• күмәнді хат-хабарларды сақтап қойыңыз;
• банкке немесе полицияға хабарлаңыз.
Қорытынды
Бүгінде интернет-алаяқтар адамның сенгіштігін, қаржылық сауаттылығының төмендігін және оңай табысқа деген қызығушылығын пайдаланады.
Есте сақтаңыз: банк картасы – жеке құжатыңыз сияқты маңызды қаржылық құрал. Оны бөтен адамға беру – өз қаражатыңызға ғана емес, өз болашағыңызға да қауіп төндіреді.
Бір сәттік жеңіл табыс ұзақ уақытқа созылатын құқықтық мәселелерге әкелуі мүмкін. Сондықтан кез келген қаржылық ұсынысқа сын көзбен қарап, сақтық шараларын сақтау – интернет-алаяқтықтан қорғанудың ең тиімді жолы.
