Атом электр станцияларында радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің заманауи жүйелері

Атом энергетикасы туралы сөз болғанда, адамдарда туындайтын алғашқы сұрақтардың бірі – қауіпсіздік мәселесі. Қазіргі атом электр станцияларында радиациялық қауіпсіздік қалай қамтамасыз етіледі ? Қандай технологиялар ықтимал тәуекелдердің алдын алуға мүмкіндік береді? Неліктен мамандар АЭС қауіпсіздігі кез келген штаттан тыс жағдай туындағанға дейін қамтамасыз етіледі деп айтады? Осы және басқа да сұрақтарға ҚР ҰЯО РМК «Атом энергиясы институты» филиалының бас инженері Александр Геннадьевич Коровиков жауап береді. Қазіргі заманғы атом электр станцияларын талқылаған кезде, қауіпсіздік әрқашан басты басымдық ретінде айтылады. Неліктен?

Бұл шынымен де солай. Бүгінгі таңда қауіпсіздік кез-келген заманауи атом электр станциясын пайдаланудың негізгі принципі болып табылады. Сонымен қатар, біз бір техникалық шешім туралы емес, бір уақытта жұмыс істейтін инженерлік, ұйымдастырушылық және цифрлық жүйелердің тұтас кешені туралы айтып отырмыз.

Соңғы онжылдықтарда атом энергетикасы айтарлықтай өзгерді. Салада жаңа бақылау технологиялары, заманауи цифрлық басқару жүйелері және қатаң халықаралық талаптар пайда болды. Нәтижесінде заманауи атом станциялары радиациялық қауіпсіздік тұрақты бақылауда болатын жоғары технологиялық нысандар болады.

Қазіргі заманғы радиациялық қауіпсіздік жүйесінің негізі неде?

Бүкіл жүйенің негізі – тереңдетілген қорғаныс принципі. Оның мәні – қауіпсіздікті бірден бірнеше тәуелсіз деңгейлер қамтамасыз етеді. Егер қандай да бір себептермен олардың біреуі өз қызметін тоқтатса, қалғандары радиоактивті заттардың таралуына жол бермейді.

Бірінші тосқауыл – отын матрицасының өзі, ол отынның ішінде бөліну өнімдерін сақтайды. Келесі деңгей – жылу бөлетін элементтердің герметикалық қабығы. Содан кейін жылутасымалдағыш айналымының берік герметикалық контуры келеді. Соңғы қорғаныс тосқауылы – реактордың жаппай қорғаныс қабығы немесе сыртқы және ішкі әсерлерге төтеп бере алатын контайнмент.

Дәл осындай көп сатылы жүйе қазіргі заманғы атом электр станцияларының жоғары деңгейідегі қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

Мамандар станциядағы радиациялық жағдайды үнемі қалай бақылайды?

Бұл міндетті радиациялық бақылаудың автоматтандырылған жүйесі – РБАЖ орындайды.

Ол жүздеген стационарлық датчиктерді, спектрометрлерді, дозиметрлерді және ақпаратты бірыңғай ақпараттық желіге беру құралдарын біріктіреді. Жүйенің басты ерекшелігі – бақылау үздіксіз және адамның қатысуынсыз жүзеге асырылады.

РБАЖ өндірістік жайлардағы және станция аумағындағы гамма-сәулелену дозасының қуатын тәулік бойы бақылайды, ауадағы радиоактивті аэрозольдер мен инертті газдардың көлемдік белсенділігін өлшейді, технологиялық ортадағы радионуклидтердің құрамын бақылайды, сондай-ақ қоршаған ортаға газ аэрозоль шығарындылары мен сұйықтардың төгілуін бақылайды.

Барлық ақпарат автоматты түрде орталық радиациялық бақылау пунктіне түседі, онда ол өңделеді, мұрағатталады және нақты уақыт режимінде мамандарға көрсетіледі.

Мұндай жүйелер өзгерістерге қаншалықты тез жауап бере алады?

Бірден дерлік.

Қазіргі заманғы автоматтандырылған жүйелер радиациялық ортадағы шамалы өзгерістерді де анықтай алады. Егер бақыланатын параметрлер белгіленген деңгейге жетсе, жүйе автоматты түрде ескерту немесе авариялық сигналдарды қалыптастырады, ауытқудың пайда болу орнын анықтайды, ақпаратты оперативті персоналға береді және барлық оқиғаларды құжаттайды.

Бұл қажетті шешімдерді мүмкіндігінше тез қабылдауға және қорғаныс шараларын уақтылы жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Мұндай жүйелерде қандай заманауи технологиялар қолданылады?

Бүгінгі таңда радиациялық бақылау жүйелері жалпыстанциялық ақпараттық-басқару кешендерімен біріктірілген.

Цифрлық технологиялар, жасанды интеллект элементтері, резервтік байланыс арналары, өзін-өзі диагностикалау құралдары және автоматтандырудың жоғары дәрежесі қолданылады. Бұл үйлесім станцияның технологиялық параметрлерін және радиациялық жағдайды бір уақытта талдауға мүмкіндік береді, бақылаудың сенімділігін арттырады және маңызды ақпараттың жоғалуын болдырмайды.

Персоналдың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Жұмысшыларды қорғау радиациялық қауіпсіздік жүйесінің міндетті бөлігі болып табылады.

Бақыланатын аймақтардағы жұмыстарды орындайтын әрбір жұмыскер алынған сәулелену дозасын тіркейтін жеке дозиметрмен қамтамасыз етіледі. Жұмыскерлер заманауи жеке қорғаныс құралдарын пайдаланады, үнемі медициналық тексеруден өтеді және міндетті түрде радиациялық қауіпсіздік мәселелері бойынша оқытудан өтеді.

Сонымен қатар, сәулелену деңгейі жоғары болуы мүмкін аймақтарда қашықтан басқарылатын манипуляторлар мен роботтық кешендер кеңінен қолданылады. Бұл адамның ықтимал қауіпті жағдайларда болу уақытын азайтуға мүмкіндік береді.

Станцияның сыртындағы радиациялық жағдай бақыланады ма?

Әрине. Экологиялық мониторинг қауіпсіздік жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады.

Санитарлық-қорғау аймағында және бақылау аймағында радиациялық жағдайды бақылаудың автоматтандырылған посттары жұмыс істейді. Атмосфералық ауа, су, топырақ, өсімдіктер мен ауылшаруашылық өнімдерінің сынамалары үнемі зерттеліп отырады.

Мұндай бақылаулардың нәтижелері қазіргі заманғы атом электр станцияларын қалыпты пайдалану кезінде радиациялық жағдай табиғи фон деңгейінде қалатынын және белгіленген нормативтерге сәйкес келетінін растайды.

Егер штаттан тыс жағдай туындаса не болады?

Әрбір атом электр станциясы мұндай жағдайларға алдын-ала дайындалады.

Ол мақсатта авариялық ден қою жоспарлары әзірленеді, персоналдың жаттығулары және шұғыл қызмет бөлімшелерімен бірлескен оқу-жаттығулар жүйелі түрде өткізіледі. Мұндай дайындық кәсіби дайындықтың жоғары деңгейін сақтауға мүмкіндік береді және штаттан тыс жағдай туындаған жағдайда барлық қатысушылардың нақты өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді.

Қауіпсіздік талаптарының сақталуын кім бақылайды?

Бақылау бірден бірнеше деңгейде жүзеге асырылады.

Пайдаланылатын ұйымнан басқа талаптардың сақталуын ұлттық реттеуші органдар, сондай-ақ халықаралық ұйымдар тексереді. Сонымен қатар, атом электр станцияларын пайдалануға қойылатын талаптар әлемдік тәжірибені, ғылымның дамуын және жаңа технологиялардың пайда болуын ескере отырып үнемі жетілдіріліп отырады.

Қазіргі заманғы атом электр станциялары бүгінде бірнеше ондаған жыл бұрынғыға қарағанда қауіпсіз деп айта аламыз ба?

Қазіргі заманғы радиациялық қауіпсіздік жүйелері өзара байланысты инженерлік, техникалық және ұйымдастырушылық шешімдер кешенін білдіреді.

Көп деңгейлі қорғаныс, үздіксіз радиациялық бақылау, цифрлық технологиялар, персоналды даярлаудың жоғары деңгейі және халықаралық талаптарды қатаң сақтау атом электр станцияларын сенімді және қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Радиациялық қауіпсіздік бір реттік іс – шара емес, мыңдаған мамандардың күнделікті жүйелі жұмысы екенін түсіну маңызды. Олардың білімі, жауапкершілігі және үздіксіз технологияларды жетілдірудің арқасында атом энергетикасы біздің елдерімізде энергетикалық қауіпсіздік мен тұрақты дамуды қамтамасыз ететін электр энергиясын өндірудің ең сенімді және экологиялық таза көздерінің бірі болып қала береді.

Бұланды ауданында тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу мәселесі талқыланды

«Заң және тәртіп» жобасы аясында Бұланды ОКЖ-нің модельдік орталық аудандық кітапханасында «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ЖОҚ дейік!» атты дөңгелек үстел өтті.
Іс-шараның мақсаты – тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру, отбасылық құндылықтарды насихаттау және қоғамда зорлық-зомбылықтың кез келген түріне мүлдем төзбеушілік мәдениетін қалыптастыру.
Іс-шараға отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу жөніндегі аға инспектор, полиция майоры Женисова Заира Гомаровна, психологтар мен әлеуметтік педагогтар, Жастар ресурстық орталығының өкілдері, СПЧ-8 қызметкерлері және кітапхана оқырмандары қатысты.
Мамандар тұрмыстық зорлық-зомбылықтың түрлері, оның алдын алу шаралары, заңнамадағы өзгерістер, сондай-ақ зардап шеккендерге көрсетілетін құқықтық және психологиялық көмек туралы жан-жақты ақпарат берді. Қатысушылар өздерін қызықтырған сұрақтарына жауап алды.
Іс-шара барысында кітапханашылар «Заң және тәртіп – қауіпсіз қоғамның кепілі» атты кітап көрмесіне шолу жасап, құқықтық мәдениетті арттыруға және отбасылық құндылықтарды нығайтуға бағытталған әдебиеттерді таныстырды.
Сонымен қатар қатысушылар тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алудағы қоғамның рөлі мен әр азаматтың жауапкершілігі туралы өз пікірлерімен бөлісті.

ЗаңЖәнеТәртіп

ТұрмыстықЗорлықЗомбылыққаЖолЖоқ

БұландыАудандықКітапханасы

ҚұқықтықСауаттылық

ОтбасылықҚұндылықтар

Қоғамдық орындарда алкогольдік ішімдіктерді ішуге заңмен тыйым салынған

Қоғамдық орындарда алкогольдік ішімдіктерді ішу заң талаптарын бұзу болып табылады және заңнамада белгіленген жауапкершілікке әкеп соғады.

Көшелер, аулалар, саябақтар, гүлзарлар, кіреберістер және өзге де қоғамдық орындар барлық азаматтар үшін қауіпсіз әрі жайлы болуы тиіс. Алкогольдік ішімдіктерді белгіленбеген орындарда тұтыну қоғамдық тәртіптің бұзылуына, жанжалдар мен басқа да құқық бұзушылықтарға себеп болуы мүмкін.

Мұндай құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында полиция қызметкерлері профилактикалық іс-шаралар жүргізіп, азаматтарға заң талаптарын түсіндіруде және қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін жауапкершілік бар екенін еске салуда.

Заң талаптарын сақтау – әрбір азаматтың міндеті ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы қауіпсіздік пен тыныштықты қамтамасыз етуге қосқан үлесі. «Заң және тәртіп» қағидаты заңды құрметтеуден, айналадағы адамдарға сыйластық танытудан және қоғамдық тәртіпті сақтаудан басталады.

Құрметті азаматтар! Қоғамдық орындарда алкогольдік ішімдіктерді ішуден аулақ болыңыздар. Заң талаптарын сақтап, қоғамдық тәртіпке құрметпен қарап, қауіпсіз әрі тыныш қоғам қалыптастыруға бірге үлес қосайық!

Көкшетауда «Абайлаңыз, балалар!» жедел-профилактикалық іс-шарасы өтуде

15-30 тамыз аралығында Көкшетау қаласында балалардың қатысуымен болатын жол-көлік оқиғаларының алдын алуға бағытталған «Абайлаңыз, балалар!» жедел-профилактикалық іс-шарасы өтуде.

Іс-шара аясында полиция қызметкерлері жүргізушілер, ата-аналар және кәмелетке толмағандар арасында профилактикалық және түсіндіру жұмыстарын жүргізуде. Балалардың білім беру ұйымдарының маңындағы қауіпсіздігіне, жүргізушілердің жылдамдық режимін сақтауына, жаяу жүргіншілер өткелдерінен өту ережелерін және Жол жүрісі қағидаларын сақтауына ерекше назар аударылуда.

Жаңа оқу жылының басталуымен қала көшелерінде балалар мен жасөспірімдердің саны артады. Осыған байланысты полиция қызметкерлері жүргізушілерді мектептер мен балабақшалардың, жаяу жүргіншілер өткелдерінің және балалар көп шоғырланатын орындардың маңында барынша мұқият болуға шақырады.

Сонымен қатар іс-шара барысында кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, оның ішінде есірткіге байланысты құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған профилактикалық жұмыстар жүргізілуде. Балалармен, ата-аналармен және педагогтермен заң талаптарын сақтау және құқыққа қайшы әрекеттердің жауапкершілігі туралы түсіндіру кездесулері ұйымдастырылуда.

Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтардың алдын алу және құқықтық мәдениетті арттыру — «Заң және тәртіп» қағидатының маңызды бағыттарының бірі. Өскелең ұрпақтың қауіпсіздігі әрбір азаматтың жауапкершілігі мен қоғамдағы заң талаптарын сақтауынан басталады.

Құрметті ата-аналар мен жүргізушілер! Балалардың қауіпсіздігі — баршамызға ортақ жауапкершілік. Жол жүрісі қағидаларын сақтап, жолда мұқият болып, балалардың қауіпсіздігін бірге қорғайық!

Жолтай ЖҰМАТ-ӘЛМАШҰЛЫ
ҰРПАҚ ТӘРБИЕСІНІҢ ТҮПКІ ТЕТІГІ – ӘДЕБИЕТ
(Сындарлы уақыттағы қаламгерлік жайлы ой)
Жаңа заман, жаңа уақыт, тіпті мейлінше жаңарған, жан-жақты жетілген, ойжетпеске қол жете бастаған қоғамда өмір сүре бастадық. Бұл – біздің тағдырымыз! Бізге бұйырған бақ! Енді қалай? Байқап қарасақ, соңғы 30-40 жылда адам да, қоғам да, тіпті бүкіл әлем де күрт өзгерді, кісі танымастай кейіпке ауысты. Техника заманы туды. Әлеуметтік желі – интернет алға озды. Ол ғана емес, жасанды интеллект «атқа қонды», мойындауымыз керек, қаласақ та, қаламасақ та, өмір-тіршілігімізге тереңдеп, бойлап енді. Міне, осындай өзгермелі заманда адамдардың алға озған ой-санасымен санаса отырып, жұмыла жұмыс істеп, бірге ілесіп, әсіресе тәрбие-тәлім мектебін ақсатып алмау – қай мемлекеттің де алға ұстар негізгі мақсаты болмас па?
Жиырма бірінші ғасырдың алғашқы ширегі алдымызға қандай-қандай толғақты міндеттер мен «сыйлы» сыбағалар тарту етті? Ең алдымен, бұны баса айтуымыз керек, адам тәрбиесі алдыңғы кезекке шықты: болашақ қоғамның иесі де, шын қожасы да – жас толқын, келешектің ұрпақтары. Демек, олардың тағдырына ғана емес, тәрбиесі мен тәртібіне де, кім болып өсетініне де, тіпті, күні ертең мемлекет «тағдырын» кімдердің қолына «қиналмай тапсырып» кете алатынымызды да анық-қанық біліп отырғанымыз әбден керек болады. Осы орайда, өзіміз сайлаған Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев батыл ұсынған «Жаңа Қазақстан» һәм «Әділетті Қазақстан» идеясының басты ұстанымы өзінен-өзі айқындала түседі.
Бұл ретте зиялы топқа, әсіресе қалам ұстаған барша қаламгерлер «армиясына» артылар салмақ жүгі күн санап ауырламаса, жеңілдемейтіні өзінен-өзі белгілі. Біздің алдымызда, қадірлі қалам ұстаған қауым, қандай жауапты міндеттер күтіп тұр? Осы жайында ойға келген пікірімізді бүгіп қалмай, бірер ауыз сөз айталық.
Жазылған, жазылып жатқан әрбір көркем туындылардың айтар ойы мен ұсынар қағидаты айқын да дәл, жас оқырманның ойындағыны дөп басатын және оқыған үстіне оқи түсіп, өмірлік ұстанымына игі ықпалын тигізіп, күрескерлік қабілетін арттыра түскені мақұл. Бұл не дерсіз?
Бірінші. Біз соңғы жылдары көбіне өткенді күңірене еске алып, тарихқа кеткен есемізді еселеп айтып, «апырмай, нені бастан өткермедік» деген сыңайда сөз саптауды қалыпты жағдайға айналдырып бара жатқандаймыз. Ал, бұның астарында жас ұрпақты жігерлендіруден бұрын, алға ұмтылдырудан бұрын, «қап, қап» дегізіп, еңсесін езе түсу синдромы тасаланып тұрған жоқ па? Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Түркістан облысы жұртшылығымен кездесу кезінде (21.03.2026): «…Қазақ халқының өткен тарихын қасіретке толы күрделі тарих деп күмәнсіз айтуға болады, оның бәрін жақсы білесіздер. Бірақ, қазіргі заманда бұл тақырыпты қайта-қайта айтып, қара бұлтты төндірудің, мұңға батудың қажеті жоқ» деп айта келе, одан соң «алға қарай зор үмітпен қарап, ілгерілеу заманына сай өз болмысын өзгертіп, бейімдеп өмір сүру» керектігіне негізгі басымдық берді. Дұрыс па? Біздіңше, дұрыс ой. Демек, қазіргі уақыт жігерлендіруші, қанаттандырушы, ой мен қиялға ұшқырлық сыйлайтын шығармалар көбірек жазылғаны мақұл болар? Бізге, расында, «қоңыр мұңды қолтықтаушы» емес, айбынды, күрескер, алға қарай нық сеніммен ұмтылушы кейіпкер (қай саланың маманы болса да) барынша көп керек заман туғанын мойындауымыз парыз.
Екінші. Халқымыздың ежелден жалғасып келе жатқан атадәстүрі бар, салт-санасы бар, әдеп пен мәдениет мектебі бар. Біз, қаламгерлер, осы әдеп-мәдениет деген «асыл қазына» жолын қаншалық деңгейде өз шығармаларымызға батыл кіргізіп, тәрбие тетігіне айналдыра алдық? Ойдан шығарып отырған сөз-бастау емес бұл. Ел Президенті медицина саласы қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөйлеген сөзінде (18.06.2026): «…Өркениетті мемлекет құру үшін бірінші кезекте халықтың мәдениеті жоғары болуы тиіс. Мұның бәрі, тағы да атап өткім келеді, әдеп сақтау, өзін дұрыс ұстау, өзара құрмет көрсету сынды негізгі қағидалардан басталатыны анық» деп нақтылап көрсетті. Көркем әдебиет, достар-ау, ең бірінші кезекте адамға ой салушы, анықтап айтсақ, тәрбиелеуші құрал ғой. Егер шығармадағы кейіпкер (мейлі өмірде болған, мейлі ойдан шығарылған болсын) әдептілік пен ізеттілікті, құрмет пен сыйластықты, мәдениет пен мейірімділікті мүлде мансұқ еткен, аузына не түссе соны айта салатын, өзіне жеңіл, бірақ «өзгеге ауыр» тиетінін ескермейтін, былайша айтқанда, өнегесінен гөрі «опындырар әрекеті» басым түсіп жатса, одан ұтарымыз қайсы? Біздің жастау күнімізде бір ғана «Тимур және оның командасы» (А.Гайдар) шығармасы қаншама миллиондаған жас ұрпақтың санасын жаулап алып, шетімізден «тимуршы» болып кете жаздаған жоқ па едік? «Менің атым -Қожа» (Б.Соқпақбаев) повесін жастана жатып оқып, кітап кейіпкерінен адалдық, турашылдық, бірсөзділік іспетті көп жақсы қасиеттерді үйреніп, бойға сіңіргеніміз жасырын ба?
Енді осы жоғарыдағы екі мысалдың айналасында кішкене ойтұжырым жасап алуға да болатындай. Қазіргі заманда жастарды, жас ұрпақты дұрыс жолға бағыттап, жақсы тәрбие берудің төте жолы – әрбіреуін кітап оқуға жетелеу! Кітап оқыған, кітаптың мән-мазмұнын терең түсініп, барынша бойына сіңіре білген жас өскін ешқашан көргенсіз, тексіз, ұятсыз, қайырымсыз ұрпақ болмақ емес. Бола алмайды да.
Кітап – тәрбиеші! Кітап – әдеп! Кітап – кісінің жан әлемін тазартушы, сәулелендіруші. Шуақтандырушы! Егер осы тұжырымға бас изеп, ой тоқайластырар болсақ, ендігі кезекте қазіргі қалам ұстаған азаматтарға жүктелер жүк те, салмақ та ауырлай түспек. Неге?
Өйткені, қаламгерлер алдында заманауи, шыншыл, тартымды оқиға қиюластыру, дара образ (инженер ме, дәрігер ме, мұғалім бе, дипломат па, бәлкім ірі кәсіпкер…) ойластыру, өзгеше кейіпкер таңдау және ол шығарманы кез-келген оқырман оқитындай деңгейде қызғылықты етіп жазып шығу міндеті айбарақтап тұр. Кейіпкер, әрине, әр түрлі саланың маманы болып жатса, ол жақсы-ақ. Тіпті солай алу керек те! Бірақ, кез-келген қаламгер кез-келген мамандық иесінің толыққанды образын (талас-тартыс үстінде, қым-қиғаш пікірлер сайысы деңгейінде, т.б.) жасауға қауқарлы ма? Ол оңай «асу» ма? Бұл – үлкен сұрақ! Талант дейсіз бе? Әлбетте, алдымен керегі – хас таланттың аршындап шабуы! Төгілте жазуы! Көркемдік деген алып шыңға бауырлап емес, қалықтап ұшып, емін-еркін құлаш ұруы! Содан соңғысы – келер заман ұрпақтары алдындағы әуезе етіп айтар азаматтық жауапкершілік. Жазғаныңның арғы астарында, кейіпкерің кім болса да, «мынадай ойым бар еді» дейтіндей, жүрек жылытар жарық сәуле нұр шашып тұрса кәні? (Әрине, ол – кейіпкердің жан әлеміндегі бұлқыныстар мен толғаныстардан бастау алып жатады ғой).
Қысқасы, Мемлекет басшысы бар қазаққа арнап, ұран етіп ұсынғандай, «Кітап оқитын ұлтқа» айналудың басты тетігі, тіпті негізгі кілті, құрметті қаламгер бауырлар, енді сіз бен біздің қолымызда! Тоқырап қалмай, ізденіс үстіне ізденіс, жаңа заманның өнегелі де өміршең кейіпкерін сомдап, (кейде жағымды емес, жағымсыз образ арқылы да меңзеу-ой, сақтандыру-ой айтуға болады), оқырманды өзіне баурайтын жаңа туындылар туғызуға деген құлшыныс сезімі бір сәт те суымағаны керек-ақ! Осы ой қиялымыздан шықпай, әрдайым мазалап отырса, нұр үстіне нұр!

Семейде Ертіс арқылы өтетін жаңа көпірдің құрылысы аяқталуға жақын

Семейдің қос бөлігін жалғайтын жаңа көпірдің құрылысы аяқталуға жақын. Президент тапсырмасымен салынып жатқан көпір Шәкәрім даңғылы мен Тәңірбергенов көшесін байланыстырады.

Кірме жолдарымен қоса ұзындығы 1,3 шақырымды құрайтын өткелдің Ертіс өзені үстіндегі бөлігі 810 метрге жетеді. Тоғыз тіректің сегізі бүгінде дайын.

Жаңа көпір қаладағы көлік қозғалысын жеңілдетіп, ауыр жүк көліктерінің қауіпсіз қатынауына мүмкіндік береді.

«Үлкен құрылыс» бағдарламасының толық нұсқасын мына сілтеме арқылы көре аласыздар: https://youtu.be/medGu4lThhw

Төрт жылдағы түрлену: Абай облысында қандай өзгерістер болып жатыр?

Ширек ғасырдан кейін қайта құрылған Абай облысында ауқымды өзгерістер басталды.

Облыс құрылған төрт жылдың ішінде жаңа жолдар салынып, тұрғын үйлер бой көтерді, өндіріс орындары ашылып, ірі инфрақұрылымдық жобалар қолға алынды.

Абай облысының төрт жылдағы дамуы мен жүзеге асырылған жобалар туралы «Үлкен құрылыс» бағдарламасының толық нұсқасын мына сілтеме арқылы көре аласыздар: https://youtu.be/medGu4lThhw

2027 жылы Қазақстанда 845 МВт жаңа энергетикалық қуатт іске қосылмақ Энергетика министрлігі елді сенімді әрі үздіксіз энергиямен қамтамасыз ету, генерациялау қуаттарын ұлғайту және қажетті электр энергиясы резервін қалыптастыру бойынша жүйелі жұмысты жалғастыруда.

2027 жылы Қазақстанда 845 МВт жаңа энергетикалық қуатты іске қосу жоспарлануда. Атап айтқанда, Жамбыл ГРЭС-інде жалпы қуаты 210 МВт болатын 5 газтурбиналық қондырғыны, «МАЭК» ЖШС-де қуаты 160 МВт бу-газ қондырғысын, «Баскуат Энергопром» ЖШС жобасының бірінші кезеңі аясында жалпы қуаты 34,7 МВт болатын 5 газпоршеньді қондырғыны, сондай-ақ «Kazakhmys Energy» ЖШС-де қуаты 70 МВт бу-газ қондырғысын іске қосу көзделген.

Сонымен қатар, жалпы қуаты 570 МВт болатын жаңартылатын энергия көздері жобаларын іске асыру жоспарлануда. Олардың қатарында Алматы облысындағы қуаты 100 МВт күн электр станциясы, Қызылорда облысындағы жалпы қуаты 70 МВт болатын үш күн электр станциясы, Ақтөбе облысындағы әрқайсысының қуаты 100 МВт болатын екі жел электр станциясы, Қызылорда облысындағы қуаты 50 МВт жел электр станциясы, Түркістан облысындағы қуаты 50 МВт жел электр станциясы және Абай облысындағы жалпы қуаты 100 МВт болатын екі жел электр станциясы бар.

Жаңа қуаттарды іске қосу 2027 жылдың бірінші тоқсанында елдің электр энергиясына деген қажеттілігін өтеуге мүмкіндік береді. 2027 жылдың соңына қарай электр энергиясының шамамен 1,3 млрд кВт·сағ көлемінде профициті қалыптасады деп күтілуде.

Айта кетейік, 2026 жылы Қазақстанда шамамен 2,6 ГВт жаңа энергетикалық қуатты іске қосу жоспарлануда. Атап айтқанда, төрт газ электр станциясын іске қосу, қолданыстағы екі электр станциясын кеңейту, сондай-ақ жаңартылатын энергия көздерінің 10 жаңа нысанын іске қосу көзделген. Дереккөз: gov.kz

• Сайлауалды науқан: партиялар өңірлердегі жұмысын күшейтіп, нақты уәделерге көшті

Сайлауға бір апта қалғанда партиялар өңірлердегі және қоғамдық кеңістіктегі белсенділігін арттыруды жалғастырып жатыр. 17 тамызда жұмыс орындары, отандық бизнесті қолдау, экология, баспана, денсаулық сақтау және инфрақұрылымды дамыту мәселелері басты назарда болды. «Әділет» сарапшыларға «111+ шешім» құжатын таныстырды, «Байтақ» кандидаттардың өңірлерге сапары туралы есеп берді, ал «Ақ жол» бизнес және банк секторы өкілдерімен несиелеу мен баспананың қолжетімділігі мәселелерін талқылады. Өз кезегінде ҚХП ЖСДП-мен пікірталасын жалғастырса, «Ауыл» өндіріс, логистика және экология мәселелеріне назар аударды.

«Әділет» партиясы 17 тамызда сайлауалды бағдарламасын таныстыруды жалғастырды. Көтерілген тақырыптардың қатарында креативті индустрияларды дамыту, отандық өндірушілерді қолдау, қазақстандық компаниялардың мемлекеттік және квазимемлекеттік сатып алуға қол жеткізуі, сондай-ақ білім беру мен түлектерді жұмысқа орналастыру мәселелері бар.

Сонымен қатар партия «Әділет сөзі» жобасын жалғастырып, Астанада «Құрылтай — 2026: сараптамалық көзқарас» кездесуін өткізді. Онда азаматтардың өтініштері, әлеуметтік зерттеулер мен сараптамалық талқылаулар негізінде әзірленген «111+ шешім» құжаты таныстырылды.

Жалпыұлттық социал-демократиялық партия Бурабайда флешмоб өткізді. Құрылтай депутаттығына кандидаттар мен партия белсенділері Абылай хан алаңында тұрғындармен кездесті. Қатысушылар партиялық рәміздер мен брендтелген киімдерді пайдаланды.

«Байтақ» партиясы экологиялық тақырыптар мен өңірлердегі кездесулерге арналған іс-шараларын жалғастырды. «Көлсай көлдері» ұлттық паркінде биоалуантүрлілікті сақтау, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, экотуризм және инспекторлардың жұмысына қатысты мәселелер талқыланды.

Жамбыл, Ақтөбе, Алматы, Маңғыстау және Павлодар облыстарында партия өкілдері еңбек ұжымдары және тұрғындармен кездесті. Көтерілген мәселелердің қатарында ормандар мен жануарлар дүниесін қорғау, қалдықтарды қайта өңдеу, қоршаған ортаның жағдайы, кәріз сулары, санитарлық қауіпсіздік, денсаулық сақтау және салынуы жоспарланған өндірістік нысандар бар.

Қазақстанның Халық партиясы еңбек ұжымдары және түрлі сала өкілдерімен кездесулерін жалғастырды. Абай, Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарында еңбек құқықтары, еңбек жағдайлары, цифрлық инфрақұрылым және жұмыспен қамту мәселелері талқыланды.

Қостанай облысында ҚХП атынан кандидат Нұржан Бияқаев ЖСДП-ның еңбек қатынастары мен әлеуметтік саясат саласындағы ұсыныстарына тоқталып, осы мәселелерге қатысты партияның ұстанымын білдірді. «Халық үні» подкастында тұрғын үй саясаты мен баспананың қолжетімділігі мәселелеріне де назар аударылды. Сондай-ақ партия кандидаттар тізімінің гендерлік құрамы туралы мәліметтер ұсынып, әйелдердің өкілдігі мен еңбекақы мәселелерін көтерді.

«Ауыл» партиясы Шымкентте мұнай өңдеу зауытына логистикалық қызмет көрсететін «Қазығұрт – оңтүстік» кәсіпорнының ұжымымен кездесті. Партия төрағасы жұмысшылармен теміржол тасымалының тиімділігін, инфрақұрылымды жаңғыртуды, кадр даярлауды, еңбек жағдайлары мен өндірістің тұрақтылығын талқылады.

Атырау облысында партия белсенділері кандидат Нұртас Байжановпен бірге «Таза Қазақстан» экологиялық акциясын өткізіп, Жайық өзенінің жағасын қоқыстан тазартты.

«Ақ жол» партиясы еңбек ұжымдары, бизнес және банк секторы өкілдерімен кездесулерін жалғастырды. Атыраудағы вагон жасау зауытында отандық өндірісті дамыту, несиелеу, ипотека, баспананың қолжетімділігі және дербес мәліметтерді коллекторларға беру мәселелері талқыланды.

Маңғыстау облысында партия өкілдері тұрғындармен және кәсіпкерлермен кездесіп, отандық өнімдерді қолдау, бизнесті қаржыландыру және қарыздардың қолжетімділігі мәселелерін қарастырды. Астанада «Engineering Services» компаниясының ұжымымен өткен кездесуде медициналық сақтандыру, салық салу және ипотекалық несиелеу мәселелері талқыланды.

«Respublica» партиясы азық-түлік қауіпсіздігі мен отандық өндірісті қолдауға басымдық бере отырып, өңірлерге сапарларын жалғастырды. Қостанай облысында кандидат Ернат Солтиев партия штабының кәсіпорындарға бару және еңбек ұжымдарымен кездесулерді қамтыған сапары туралы айтты.

Көкшетауда партия өкілдері «Қазақстандық агроинновациялық корпорация» ЖШС-не барып, ауыл шаруашылығы машина жасау саласын дамыту және отандық өндірушілерді қолдау мәселелерін талқылады. Партия төрағасының орынбасары Олжас Құспеков жеңілдетілген лизинг пен утильалым тақырыптарына тоқталды. Сонымен қатар цифрландыру, тауарларды таңбалау және отандық тауар өндірушілерді қолдау мәселелері қарастырылды.

Осылайша, 17 тамызда партиялар сайлауалды науқанын бірден бірнеше бағыт бойынша жалғастырды. «Әділет» сарапшыларға «111+ шешім» құжатын таныстырып, креативті индустриялар мен отандық өндірушілерді қолдауға бағытталған бастамаларын ілгерілетуді жалғастырды. ЖСДП Бурабайда үгіт-насихат флешмобын өткізсе, «Байтақ» экологиялық күн тәртібі мен өңірлердегі кездесулерге, ҚХП еңбек құқықтары, денсаулық сақтау, баспана және цифрлық инфрақұрылым мәселелеріне назар аударды. «Ауыл» өндірісті, логистиканы дамытуға және экологиялық іс-шараларға, «Ақ жол» бизнесті қолдау, несиелеу мен баспананың қолжетімділігіне, ал Respublica азық-түлік қауіпсіздігі, цифрландыру және отандық тауар өндірушілерді қолдау мәселелеріне басымдық берді. Сайлауға санаулы күн қалғанда партиялар еңбек ұжымдары, бизнес өкілдері және өңір тұрғындарымен жұмысын жалғастырып, бір мезгілде өздерінің бағдарламалық басымдықтары мен бәсекелестерінен ерекшеліктерін көрсетуге тырысып жатыр.

23 тамызда салмақты әрі саналы таңдау жасау үшін әр партияның саяси бағдарламасын мұқият зерделеу маңызды.

Мәселен, «Әділет» партиясы білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік қолдау секілді өмірлік маңызды салаларға нақты басымдық берген. Сонымен қатар энергетикалық қауіпсіздік, цифрландыру және өңірлерді дамыту сияқты стратегиялық бағыттарды да айқындаған.

Бұл бағыттардың барлық партияның сайлауалды платформаларында қалай көрініс тапқанын салыстырып көріңіз. Дауыс беру нәтижесі әр адамның пікіріне байланысты. Сіз маңызды заңдар мен шешімдер қабылдайтын өкілдерді таңдайсыз. Сайлауда әрбір қазақстандықтың дауысы маңызды.